Vấn đề dịch thuật qua ví dụ quyển “Người Mặt Nạ Đen”

Hồi tôi (NTZ) còn bé, có lẽ chưa đến 10 tuổi, có được đọc cuốn sách “Người Mặt Nạ Đen từ nước An-Giép” của tác giả Levshin được dịch sang tiếng Việt. Tôi không nhớ cụ thể trong sách viết gì, chỉ nhớ là nó rất hay, và một phần chính nhở nó mà tôi đâm ra thích toán học, thích tìm hiểu về các phương trình từ thời đó.

Bởi vì nó rất hay, nên Tủ Sách Sputnik muốn in lại nó. Và cũng vì vậy nên tôi đã tìm đọc lại cả bản tiếng Việt, lẫn bản tiếng Nga. Sau khi đối chiếu thì phát hiện ra là bản tiếng Việt mà được in ở Việt Nam từ trước đến nay (do NXB Kim Đồng in lần đầu năm 1978, và sau đó các nơi khác tái bản) chứa khá nhiều lỗi sai. Có những lỗi có thể bỏ qua, nhưng cũng có những lỗi làm cho có những đoạn sách trở nên khó hiểu, vô nghĩa, thậm chí ngược lại hoàn toàn ý của tác giả.

Theo tôi hiểu thì quyển “Người Mặt Nạ Đen” không phải là quyển duy nhất ở Việt Nam có những chỗ dịch sai,mà thực ra tình trang này rất phổ biến. Nhiều sách khác ở Việt Nam còn có chất lượng dịch tồi hơn nhiều.

Khi đưa một số người dịch thử các sách, bản dịch thử cũng chứa rất nhiều lỗi sai, chủ yếu do không hiểu cách nói và cấu trúc của những câu phức tạp tiếng nước ngoài.

Một số kết luận:

– Dịch sách là vấn đề rất khó khăn vất vả, rất dễ phạm lỗi sai.

-Muốn đảm bảo chất lượng thì người dịch phải rất cẩn thận, không hiểu chỗ nào thì phải tra lại rất kỹ, chứ không dịch đại được.

– Chúng ta có may mắn là thời nay công cụ internet cho phép tra nghĩa của các từ, các câu mà chúng ta không hiểu dễ dàng hơn thời xưa nhiều. Nếu vẫn chưa hiểu thì cần tìm hỏi những người mà nói thứ tiếng đó như tiếng mẹ đẻ. (Nhiều khi có những câu khó, bản thân họ còn tranh cãi!)

Nhóm Sputnik cam kết đảm bảo chất lượng các sách dịch sẽ có rất ít lỗi, và đòi hỏi các cộng tác viên phải hết sức cố gắng để dịch sao cho đúng.

Sau đây là hai ví dụ dịch sai của bản dịch của của quyển “Người Mặt Nạ Đen”:

1) Nguyên văn trong chương “Vòng danh dự”: Это было начало новой эпохи в геометрии, физике, астрономии, химии и других науках. А уж о математике и говорить нечего! Вряд ли сам Мухаммед ибн Муса аль-Хварезми мог мечтать о таком расцвете своего детища.

Trong đoạn trên, câu “А уж о математике и говорить нечего!” có nghĩa là “Còn về toán học thì khỏi phải nói!” Cùng với câu trước, nói là lúc đó các khoa học phát triển nở rộ, thì phải hiểu là lúc đó toán học cũng rất phát triển nở rộ (còn hơn là các khoa học kia).

Rất tiếc, câu này được dịch trong bản tiếng Việt (NXB Kim Đồng) thành: “Mà hồi đó làm gì đã có toán học cơ chư!”. Nghĩa của câu dịch bị trái ngược hoàn toàn với ý của tác giả, và tất nhiên cũng trái ngược hoàn toàn với sự thật lịch sử, đọc thấy rất ngớ ngẩn. (Xem hình đính kèm)

p81

2) Nguyên văn trong chương “Al-Jabr” (hay “An-Giép): В перерыве я подговаривал ребят смыться. (Ngay ở phía đầu chương)

Bản dịch của NXB Kim Đồng là: Trong lúc nghỉ giải lao, mình rủ bọn nó đi tắm

Đọc câu dịch trên chẳng thấy ăn nhập vào đâu hết. Đang nói chuyện toán học, lại rủ đi tắm trong giờ giải lao?!

Thực ra, nghĩa của câu đó là: Trong lúc nghỉ giải lao, tớ rủ bọn nó chuồn (đi khỏi phòng cân đo). Động từ “смыться” không có nghĩa là “đi tắm”, mà có nghĩa là “chuồn đi”.

p157

Ngoài ra còn không ít lỗi khác. Chẳng hạn như khi Số Không cúi người xuống trên tứ chi (tức là như kiểu bò lồm cồm) thì bản dịch của NXB Kim Đồng dịch là Số Không đi xuống bậc thang thứ tư (nhầm từ “tứ chi” thành từ “bậc thang thứ tư”). Hay khi các bạn trẻ “thấy mệt muốn đi về nhà” (hiểu là về chỗ ngủ buổi tối), thì dịch là “buồn man mác và thấy nhớ nhà” (chẳng ăn nhập gì vào sách).

 

 

Print Friendly

2 comments to Vấn đề dịch thuật qua ví dụ quyển “Người Mặt Nạ Đen”

  • Mấy cái lỗi đó buồn cười, nhưng chẳng có gì nghiêm trọng lắm. Chỉ có lỗi thứ nhất là nặng thôi.
    Đi tắm hay chuồn thì cũng không ở chỗ cũ nữa.
    Về chỗ ngủ buổi tối khác rất xa với về nhà. Còn về nhà và nhớ nhà thì lại gần gần nhau. Nếu chỉ bấy nhiêu lỗi thì cũng không có gì nghiêm trọng. Như đã nói, chỉ có lỗi thứ nhất là nặng thôi.

  • kuong MonsterID Icon kuong

    Tôi cũng đọc các bản dịch tiếng Việt của tiểu thuyết “The Davinci Code” thì thấy phần nói về toán học có rất nhiều lỗi dịch ngớ ngẩn. Nhận xét chung là, các dịch giả thường không hiểu được các thuật ngữ và ý nghĩa của toán học.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.