Về sự suy sút của nền giáo dục Pháp, theo Laurent Lafforgue

Tôi thỉnh thoảng có giới thiệu về hệ thống giáo dục Pháp, trong đó có nhiều điểm tiến bộ đáng để Việt Nam học tập. Một số bạn đọc có thể hiểu lầm rằng tôi cho rằng hệ thống của Pháp là hoàn hảo. Thực ra thì chẳng có hệ thống nào hoàn hảo. Tuy rằng Việt Nam cần phải trải qua mấy thế hệ nữa và phải đi đúng hướng mới hy vọng đạt được trình độ giáo dục như Pháp hiện tại, nhưng bản thân hệ thống giáo dục của Pháp cũng có những vấn đề nan giải.

Một trong các vấn đề đó là, sự chuẩn bị kiến thức khoa học tự nhiên cho học sinh phổ thông trong mấy thập kỷ qua không những không tiến bộ lên mà có vẻ ngày càng thụt lùi đi.  Có thể nhận thấy rõ ràng điều đó qua một số ví dụ sau. Đề thi tốt nghiệp phổ thông môn toán năm 2014 bị kêu là quá khó (thành cả một sự kiện đăng trên các báo), tuy nhiên theo chính các giáo viên phổ thông thì đề thi này hoàn toàn nằm trong chương trình, và so với các đề thi cách đây 10-20 năm thì không hề khó hơn. Chỉ có điều trình độ của học sinh bị yếu đi khiến cho người ra đề những năm trước cũng có xu hướng ra đề dễ đi, khi quay trở lại mức như cũ thì bị kêu là quá khó. Tỷ lệ học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông theo học các môn khoa học tự nhiên ở bậc đại học trong thập kỷ qua bị giảm đi một cách trầm trọng, chỉ còn bằng khoảng 1/3 so với hồi năm 2000. Kiến thức chuẩn bị về toán của các sinh viên theo học các trường kỹ sư hay các khoa tự nhiên ở các đại học tổng hợp cũng giảm đi so với trước, khiến các giáo sư rất lo lắng và cũng phải điều chỉnh chương trình học xuống thấp theo cho sinh viên còn theo kịp. Các trường elite nhất ở Pháp như Ecole Normale Supérieure (ENS) thì có thể vẫn giữ được mức trình độ, tuy nhiên có thay đổi về cấu trúc sinh viên. Theo nhận xét của GS Laurent Lafforgue (giải thưởng Fields năm 2002), nếu như cách đây 20-30 năm, thời bản thân ông ta còn đi học, sinh viên vào học ENS gồm đủ các thành phần gia đình (kể cả những gia đình khiêm tốn, trong đó gia đình của Lafforgue cũng tương đối khiêm tốn), thì ngày nay hầu hết sinh viên ở đó là con nhà của các gia đình trí thức lớn hay rất khá giả, với phần lớn phụ huynh là giáo sư đại học. Lý do, theo ông Lafforgue, là do việc dạy khoa học ở trường không còn được tốt như trước, nên phải là con nhà của những gia đình nào đó mới có điều kiện trau dồi thêm kiến thức để thi đấu lọt vào được ENS chứ hệ thống giáo dục hiện tại đã đang làm mất đi sự “bình đẳng về cơ hội”.

Sự suy sút về khoa học của các học sinh, sinh viên Pháp  là một điềm rất xấu cho nền kinh tế của Pháp trong tương lai. Bởi lẽ, ngày nay, sự phát triển về khoa học và công nghệ chính là động lực chính cho sự phát triển về kinh tế trên thế giới. Nếu thiếu người giỏi về khoa học và công nghệ, thiếu đầu tư thích đáng, thì sức cạnh tranh của nước Pháp trên thế giới sẽ kém dần đi. Và các nhà kinh tế cũng đã dự đoán rằng, chỉ trong vòng 15-20 năm nữa, Hàn Quốc (là một nước đang rất chú trọng đầu tư vào khoa học và công nghệ, với tỷ lệ GDP chi cho nghiên cứu và phát triển trên 4%/năm) sẽ có bình quân thu nhập đầu người vượt Pháp.

Vì sao nước Pháp “nên nông nỗi này”?

Ông Lafforgue, sau khi được bầu vào Viện Hàn lâm Khoa học Pháp, và có một thời gian ngắn năm 2005 được mời vào Hội đồng giáo dục (Haut Conseil de l’Education) của Pháp, đã dành nhiều thời gian tìm hiểu về “vấn nạn” này, và đã đưa ra các kết luận “trời giáng”, như là gáo nước lạnh, hay nói chính xác hơn là một “bản án”, đổ lên đầu các quan chức giáo dục của Pháp và cả các quan chức ở Viện Hàn lâm Khoa học, khiến cho người ta “sợ” ông đến nỗi ép ông phải từ chức khỏi Hội đồng giáo dục chỉ sau ít hôm ngồi trong đó “do bất đồng tư tưởng”. Tuy Lafforgue trở thành “ác tinh” của Bộ giáo dục, nhưng được rất nhiều người ủng hộ, trong đó có các viện sĩ khác của Pháp như Alain Connes, Jean-Pierre Demailly, … Ông đã cùng các đồng sự viết cả một quyển sách sau vào năm 2007 để phân tích về sự suy sút (mà ông gọi là “délabrement” hay “débacle”) của nền giáo dục Pháp :

Laurent Lafforgue, Liliane Lurçat et Collectif, “La débâcle de l’école: une tragédie incomprise”, 09/2007. (Sự “tan vỡ” của trường học: một bi kịch không được thấu hiểu).

Ngoài ra, ông còn trả lời phỏng vấn báo chí, viết nhiều bài báo về vấn đề giáo dục, và có dành cả một trang về giáo dục trên trang web cá nhân ở viện IHES:

http://www.ihes.fr/~lafforgue/education.html

Một trong các nguyên nhân chủ chốt mà Lafforgue đưa ra để giải thích tình trạng suy sút của nền giáo dục Pháp chính là lý thuyết “constructivisme” của ông “lang băm giáo dục” nổi tiếng Jean Piaget khi được các nhà chức trách ép sử dụng đã phá hoại hệ thống giáo dục.

Theo cái “constructivisme” (tên mĩ miều là “chủ nghĩa xây dựng”) này, thì thầy giáo mất dần vai trò “truyền đạt kiến thức”, biến thành vai trò “hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu phám phá ra kiến thức”.  Người ta quá chú trọng khía cạnh “tìm tòi sáng tạo” mà coi nhẹ khía cạnh “truyền đạt, luyện tập, tiếp thu bằng cách bắt chước làm theo”, dẫn đến hậu quả là học sinh bị hổng kiến thức, thiếu nền tảng, và những kiến thức đơn giản nay bỗng biến thành phức tạp.

Không chỉ môn toán, mà các môn khác cũng hứng chịu hậu quả nghiêm trong của chủ thuyết lang băm của Piaget, người mà một thời được nhiều nơi tung hô như là một nhà cải cách giáo dục lớn của thế giới. Sau đây là một số ví dụ về tai hại của “constructivisme” mà Lafforgue đưa ra:

– Trong môn tiếng Pháp, thay vì dạy chia động từ như ngày xưa, với chủ thuyết “constructivisme” người ta bắt học sinh “quan sát những sự thay đổi trong dạng động từ”. Hệ quả: một tỷ lệ khá lớn học sinh Pháp đến khi vào đại học cũng không biết chia động từ cho đúng!

– Trong môn lịch sử, kiến thức lịch sử trang bị cho học sinh thì hạn chế, nhưng lại đòi hỏi học sinh bình luận về các tài liệu cứ y như là các học sinh đó là các nhà sử học. Kết quả là các “bình luận tư do” đó thực ra là các câu giáo điều đã được viết trước (bởi học sinh có biết gì đâu để mà bình luận). Môn lịch sử được dạy hời hợt đến mức học sinh lẫn lộn về thứ tự thời gian (chronology) của các sự kiện, kể cả các học sinh “khá” PTTH cũng không biết Napoleon và Louis XIV ai sinh trước ai sinh sau!

Trẻ con học một cách tự nhiên là phải học những cái cơ sở, cơ bản, cụ thể trước, rồi dựa vào đó lên cao dần, trừu tượng hoá dần thành các khái niệm phức tạp hơn. Nhưng đi theo “constructivisme” thì người ta làm ngược lại: trừu tượng cao siêu, mà rỗng ruột. Bạn đọc Việt Nam có thể nhận thấy rằng, ở Việt Nam cũng có một số lang băm giáo dục “nổi như cồn” trên báo chí tung hô Piaget và “sáng tạo” ra các lý thuyết cải cách nhảm nhí.

Ngoài ra còn những nguyên nhân khác mà Lafforgue đưa ra, lúc nào có thời gian tôi sẽ  tìm hiểu và giới thiệu thêm (có thể xem chúng theo các đường link từ post này). Ví dụ như xu hướng cực đoan coi trọng kỹ năng  hơn kiến thức (một người chỉ có kỹ năng (compétences) mà không có kiến thức (connaissances) thì thành như là cái robot?!), hay xu hướng “thù địch” với hai môn toán và văn (dù sao cũng là hai môn quan trọng nhất) đến mức dẫn đến tình trạng sinh viên không trình bầy được cái gì rành mạch nên hồn (chưa kể nội dung đúng sai ra sao), v.v.

Tài liệu tham khảo:

http://www.ihes.fr/~lafforgue/textes/SavantsEcole.pdf

(bài báo với các ví dụ lược dịch lại phía trên)

http://www.en-aparte.com/2013/06/28/laurent-lafforgue-mathematicien-leducation-nationale-est-devenue-un-vaste-mensonge/

http://www.linternaute.com/science/divers/interview/06/laurent-lafforgue/laurent-lafforgue.shtml

(Một vài trả lời phỏng vấn báo chí của Lafforgue)

http://www.ihes.fr/~lafforgue/dem/courriel.html

(Thư Lafforgue gửi đến Hội đồng giáo dục)

(Cảm ơn LNM đã tìm giúp tài liệu tham khảo)

 

 

 

Print Friendly

7 comments to Về sự suy sút của nền giáo dục Pháp, theo Laurent Lafforgue

  • admin MonsterID Icon admin

    Ai rảnh thì nên đọc bức thư này của Lafforgue gửi Hội đồng giáo dục Pháp (11/2005), trong đó Lafforgue đưa ra rất nhiều dẫn chứng hay. Và ngay mở đầu đã có câu thú vị ý như sau: “mời các quan chức giáo dục hiện tại (ý nói những người đã tạo nên cái chương trình củ chuối trong trường phổ thông) đến bàn về cải cách giáo dục thì cũng như là hỏi ý kiến Khmer đỏ về quyền con người”.

    http://www.ihes.fr/~lafforgue/dem/courriel.html

  • admin MonsterID Icon admin

    Trích đoạn bức thư trên (đọc cười nổ bụng, hoặc ra nước mắt):

    Ce rapport permet à lui seul de réaliser que les experts ou prétendus tels à qui a été confiée la rédaction des programmes de français sont tout simplement des cinglés (je pèse mes mots).

    Il est impossible pour moi de comprendre comment ils ont pu chasser la grammaire de phrases (sujet, verbe, complément, etc.) et l’analyse logique pour les remplacer par des élucubrations du genre suivant (extraites du document d’accompagnement des professeurs en classe de troisième):

    “L’étude des actes de parole est donc essentielle. Elle peut se décomposer en trois approches complémentaires : la dimension locutoire, c’est-à-dire le fait de produire des énoncés structurés, organisés et ayant un sens ; la dimension illocutoire, c’est-à-dire le fait de chercher à exercer une action sur autrui en lui parlant (l’interroger, lui donner un ordre, lui interdire de faire quelque chose, le convaincre ou le persuader…) ; la dimension perlocutoire, c’est-à-dire l’effet sur l’interlocuteur, qui répondra ou non à la question, qui exécutera ou non l’ordre…(…) Il est très important d’amener l’élève à prendre conscience de cette triple dimension des actes de parole, en particulier dans une optique de formation du citoyen.”

    Si les instances dirigeantes de l’Éducation Nationale dans leur ensemble ont pu confier la rédaction des programmes à de tels cinglés, ne pas s’apercevoir du caractère délirant de leurs préconisations et ne pas s’émouvoir des réactions de professeurs qui leur parvenaient, je ne vois qu’une seule explication possible: les instances dirigeantes de l’Éducation Nationale sont intégralement peuplées de fous irresponsables (ou criminels pour ceux, s’il en existe, qui auraient organisé la destruction de l’Ecole en toute connaissance de cause).

  • nieman MonsterID Icon nieman

    Cải cách giáo dục được tiến hành và sau đó là tranh luận triền miên từ đầu thập niên 80 của thế kỉ trước cho tới nay. Gần đây có cái mới là đề xuất có nhiều bộ sách giáo khoa, kể cả do tư nhân (tổ chức phi chính phủ) soạn. Chưa biết nhà nước có chấp nhận không nhưng nhìn qua một số ý tưởng/đề xuất gọi là sáng tạo/hiện đại thấy cũng hoang mang quá. Một vị dụ nhỏ cụ thể (chắc chắn là có nhiều vd khác) như dưới đây:
    http://vanviet.info/tu-lieu/lam-mau-cai-cach-giao-duc/

    Xin trích dẫn vài dòng:

    [Đây là một thí dụ: Em đi thăm đền thờ Hai Bà Trưng ở Hạ Lôi, em khấn Hai Bà một điều gì, em ghi lời khấn đó vào vở. Hoặc: ngày Tết, em đi ngang gò Đống Đa, em nói với Sầm Nghi Đống một điều gì, hãy ghi lại.]

    Thử hỏi tác giả nghĩ gì mà lại mặc nhiên coi là các em nhỏ xíu khi qua đền là sẽ khấn vái. Giả sử có em không khấn vái (vì không tin, không có thói quen ấy, do cha mẹ dạy như vậy v.v.) thì sẽ trả lời câu hỏi này như thế nào, có được nói thật là “em chẳng khấn khứa gì hết” hay phải bịa ra để viết xuống như yêu cầu? Lại nữa, phải em nào là người Tầu con cháu Mã Viện thì sao?

    Vẫn biết nhóm tác giả là những vị khả kính, có tâm. Nhưng tư duy kiểu này mà gọi là hiện đại, khai phóng, hợp với trào lưu chung của thế giới ư? Thú thật là hoang mang quá!

  • Một số chuyên gia ở VN cũng cảnh báo về điều này đấy, anh Dũng: http://www.tienphong.vn/giao-duc/roi-boi-doi-moi-chuong-trinh-sgk-753407.tpo#Nguy%E1%BB%85n%20Minh%20Thuy%E1%BA%BFt

    Theo Bộ GD&ĐT, một trong những đặc điểm quan trọng nhất của chương trình mới đang được Bộ GD&ĐT bắt tay vào xây dựng. Đó là chuyển căn bản từ tập trung vào trang bị kiến thức, kỹ năng sang phát triển năng lực và phẩm chất người học, đảm bảo hài hòa giữa dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp.

    Tuy nhiên, nhiều chuyên gia bày tỏ lo ngại trước nguy cơ việc xây dựng chương trình sẽ đi từ thái cực này sang thái cực khác, khi những nhà làm chương trình quá mải mê chạy đuổi theo năng lực mà xem nhẹ việc trang bị kiến thức cho học sinh.

    GS Nguyễn Khắc Phi, nguyên Tổng biên tập NXB Giáo dục cho rằng, dự thảo đề án đổi mới chương trình, SGK của Bộ GD&ĐT cần làm rõ hơn mối quan hệ giữa “kiến thức” và “năng lực” để tránh ngộ nhận, đi tới khuynh hướng cực đoan. Ngay trong phạm vi kiến thức cũng có rất nhiều vấn đề về năng lực.

    Gạt “kiến thức” ra khỏi “phạm vi” của năng lực là sai lầm! TS Trần Đình Châu, Chánh Văn phòng Hội đồng Quốc gia Giáo dục nói: “Khi bàn về chương trình, tôi thấy chúng ta chú trọng đến năng lực. Tuy nhiên, năng lực của mỗi người phải được tạo dựng trên nền kiến thức chắc chắn”.

    GS Nguyễn Minh Thuyết cũng nhận xét: “Chương trình hiện hành không phải không hướng tới dạy năng lực, nhưng mình thực hiện được điều đó không lại là chuyện khác. Vì thế khi biên soạn chương trình mới, chúng ta đừng hy vọng chỉ nhờ một chữ năng lực mà đảo lộn được tất cả!”.

  • LNM MonsterID Icon LNM

    Ở Pháp cho đến nay người ta vẫn còn tranh cãi bất phân thắng bại về việc sử dụng thuyết “constructivisme” trong trường học. Nếu theo dõi cuộc tranh luận này thì sẽ nhận thấy một điều thú vị là : đa số những người “chửi” phương pháp này là các giáo viên tiểu học hoặc các giáo viên bộ môn ở trung học – đặc biệt là giáo viên hai bộ môn toán và văn (tiếng Pháp) – và cùng với họ là một số giáo sư đại học thuộc những ngành này. Còn những người bảo vệ thuyết này thì chủ yếu là các chuyên gia giáo dục học.

    Theo GS Lafforgue, ở Pháp có một số trường tư không nhận trợ cấp của nhà nước (école privé hors contrat), do vậy không bị ràng buộc bởi những cuộc cải cách giáo dục, nên đã từ chối không áp dụng “constructivisme”. Có một nghịch lý là dù chính phủ Pháp luôn luôn bảo vệ các cuộc cải cách giáo dục của mình, nhưng nhiều bộ trưởng trong chính phủ thì lại trả tiền rất đắt để gửi con cái vào những trường tư dạy theo “phương pháp cũ”!

  • LNM MonsterID Icon LNM

    “Nhưng tư duy kiểu này mà gọi là hiện đại, khai phóng, hợp với trào lưu chung của thế giới ư? Thú thật là hoang mang quá!” (nieman)

    Ý trên của bạn nieman gần như trùng với một ý của GS L.Lafforgue khi nói về các cuộc cải cách giáo dục ở Pháp :

    Nguyên văn tiếng Pháp : “…il faut comprendre que ces réformes ont été menées au nom du Progrès, de la Modernisation. Le pédagogisme a été présenté comme scientifique. Comment résister à cela ? On se sent coupables de lutter contre ce qui est présenté de cette façon, d’où peut-être cette passivité, ce manque de résistance…”
    http://www.en-aparte.com/2013/06/28/laurent-lafforgue-mathematicien-leducation-nationale-est-devenue-un-vaste-mensonge/

    Tạm dịch : “… cần phải hiểu là những cuộc cải cách này đã được tiến hành nhân danh sự Tiến bộ và Hiện đại hóa. Khoa giáo dục học được giới thiệu như là khoa học. Làm sao có thể kháng cự lại điều đó được ? Người ta cảm thấy có tội khi đấu tranh chống lại những thứ được giới thiệu theo cách này, có lẽ do vậy nên mới có sự thụ động ấy, sự kháng cự yếu ớt ấy…”

  • TQNam MonsterID Icon TQNam

    Các quan giáo dục nhà ta có biết gì đâu, toàn đối phó với dư luận không hà. Còn GS viết “Bạn đọc Việt Nam có thể nhận thấy … “sáng tạo” ra các lý thuyết cải cách nhảm nhí.” thì…
    Ô hô! Cái học ngày nay đã hỏng rồi.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.