Các cách đặt tên nước

 

Liên quan đến sửa đổi hiến pháp, có những ý kiến đưa ra là nên đổi tên nước thành “VIệt Nam Dân Chủ Công Hoà”. Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý với việc quay về tên cũ (của thời trước thống nhất năm 1975) như vậy, vì nhiều lý do, ví dụ như:

– Thay tên nước chẳng qua là trò “bình mới rượu cũ” nếu như các thứ khác không được thay đổi một cách tiến bộ. Thay đổi tên nước là một việc vô cùng tốn kém (từ các con dấu, đến tiền nong, giấy tờ, v.v. đều sẽ phải đổi hết), mà lại không đem lại kết quả hay ho gì, nếu vẫn giữ các điều thiếu dân chủ.

– Tên đó cũng chưa thực sự phản ánh tình hình Việt Nam. Hơn nữa xuất phát điểm của nó là tên của Miền Bắc Việt Nam ngày trước chứ không phải của toàn bộ Việt Nam. Việc dùng tên đó cho toàn bộ Việt Nam sẽ gây nhiều bất bình từ phía người miền Nam. Và tên đó cũng gắn với nhiều giai đoạn không hay ho trong lịch sử Bắc Việt Nam, ví dụ như cải cách ruộng đất.

Bản thân tôi cũng đồng tình với các điểm phía trên và nghĩ rằng việc dự kiến  đổi tên thành “VIệt Nam Dân Chủ Công Hoà” là một trò mị dân vô bổ. Còn nếu có thực sự cần đổi, thì trước khi đặt tên mới, thiết tưởng cũng nên tìm hiểu thế giới người ta đặt tên nước ra sao.

Về cơ bản, có hai cách đặt tên cho tên đầy đủ của một nước (ngoài ra mỗi nước còn có thể có một hay nhiều tên tắt, tên lóng, ở đây chỉ nói đến tên chính thức đầy đủ). Đó là:

1) Ngắn gọn nhất có thể, mà vẫn thể hiện đúng cấu trúc đặc trưng của nước đó.

Ví dụ:

– Cộng hoà Pháp (République de France), vì đúng là thể chế của Pháp là thể chế nước cộng hoà.

– Liên bang Thuỵ Sĩ (tên đầy đủ của Thuỵ Sĩ: Confœderatio Helvetica, ký hiệu tắt là CH) vì Thuỵ Sĩ gồm các bang  hợp lại (tương tự như Mỹ).

– Liên bang Nga, vì Nga ngoài một nước Nga chính còn có các nước tự trị nhỏ khác hợp lại.

– Liên hiệp vương quốc Anh  (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), hay gọi tắt là United Kingdom hay Britain, vì nó đúng là một liên hiệp vương quốc.

2) Thêm các “mĩ từ”.

Các mĩ từ đó có thể là “nhân dân”, “dân chủ”, “vĩ đại”, “xã hội chủ nghĩa”, v.v. Các mĩ từ có mấy vấn đề hay gặp sau:

– Thừa, trung lặp nghĩa giữa các từ. Ví dụ trong “cộng hoà dân chủ”, thì bản thân một chế độ cộng hoà theo định nghĩa phải là dân chủ rồi, thêm chữ “dân chủ” là thừa. Tương tự như vậy đối với “cộng hoà nhân dân”, vì đã là “cộng hoà” tức là chính quyền trong tay “nhân dân” rồi.

– Không đúng thực tế. Ví dụ có nước tự xưng “xã hội chủ nghĩa” mà mức độ phúc lợi và an sinh xã hội thì thua xa nhiều lần những nước không có chữ “xã hội chủ nghĩa” trong tên gọi.

– Nghe “choang choác”. Ví dụ như tên đầy đủ của nước Libya thời Kaddafi là “Great Socialist People’s Libyan Arab Jamahiriya” (tạm dịch tiếng Việt: nước xã hội chủa nghĩa vĩ đại của nhân dân các dân tộc Ả rập Libya), phải thêm cả từ “vĩ đại” vào đó, không hiểu là để chứng tỏ vĩ đại hơn nước nào ?!

Có thể thấy, các nước tiên tiến thường không có nhu cầu phải đặt tên gắn thêm các mĩ từ “kêu choang choác”, mà chỉ có các nước chậm tiến mới lại hay gắn thêm các mĩ từ, thể hiện một sự tự kiêu để che đi sự tự ti.

Đối với Việt Nam thì sao? Càng nhiều mĩ từ, càng khó tiến bộ, vậy tốt nhất là hãy bỏ đi các mĩ từ, và đặt tên sao cho đúng bản chất một nước mà Việt Nam hướng tới nhất. Theo suy luận đó, thì không cần chữ “dân chủ”, cũng không cần chữ “xã hội chủ nghĩa”. Còn lại một số phương án như:

– Việt Nam (tên đầy đủ chỉ như vậy): có thể có nhược điểm là hơi vắn tắt quá.

– Công Hoà Việt Nam (Republic of Vietnam): tên này là “chuẩn”. Tuy nhiên, có thể bị kêu là trùng với tên của Miền Nam Việt Nam trước đây. Nam Việt Nam trước đây gọi là Việt Nam Cộng Hoà (chữ Cộng Hoà đặt sau, thành như nói theo kiểu Tầu) nên thực ra không bị trùng. Khi sang tiếng Anh, Việt Nam Cộng Hoà có thể được viết thành “Republic of Vietnam” nên có thể bị trùng với tên tiếng Anh của Cộng Hoà Việt Nam, là một điểm dở (tuy rằng người ta hay viết thêm chữ South vào tên của Nam Việt Nam). Để khác đi, có thể viết chẳng hạn thành Vietnamese Republic (bắt chước Italia:tên chính thức là Republica Italiana).

– Việt Nam Thống Nhất (United Vietnam): thể hiện đúng sự thống nhất các miền. Tuy nhiên có điểm dở là sự thống nhất đó đã xảy ra cách đây gần 40 năm rồi, nếu đặt tên như vậy ngay sau khi thống nhất thì có ý nghĩa, bây giờ mới đặt thì có thể thành “lẩm cẩm”. Tương tự vậy đối với “United Republic of Vietnam”. Tuy hơi “lẩm cẩm” nhưng lại tránh được trùng.

Xem ra, chẳng có phương án nào là “hoàn hảo”, phương án nào cũng có cả ưu điểm lẫn nhược điểm ?!

Thực ra, bản thân cụm từ “xã hội chủa nghĩa” không có gì xấu, không cần phải bỏ đi khỏi tên gọi của Việt Nam nếu sự bỏ đi đó gây nhiều tốn kém rắc rối. Điều quan trọng là phải xác định lại thế nào là “xã hội chủ nghĩa”, trong đó phải có tự do và dân chủ thực sự, và phải thay đổi hiến pháp theo hướng tự do và dân chủ thực sự đó, chứ không phải thay đổi cái tên gọi.

Sau khi nghĩ đi nghĩ lại, tôi thấy phương án tốt nhất hiện tại là giữ nguyên tên, nhưng định nghĩa lại cho rõ ràng cái “chủ nghĩa xã hội” mà Việt Nam cần có. Nó phải có dân chủ thật sự (và như vậy không thể là chế độ độc đảng cai trị), phải có tự do thực sự (và như vậy không thể có các điều khoản hạn chế tuỳ tiện các quyền tự do), và phải có nhiều yếu tố đảm bản an sinh xã hội.

Ghi chú:

1) Có thể xem danh sách tên viết tắt và tên đầy đủ của các nước tại đây: http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states

2) Bản thân tên “Việt Nam” tương đối mới, từ thời nhà Nguyễn vào năm 1802 (?). Trước đó, trong mỗi giai đoạn lịch sử Việt Nam lại được gọi bằng một tên khác nhau, trong đó có: Văn Lang (thời vua Hùng trước công nguyên), Giao Châu (đổi từ Giao Chỉ là tên một vùng Việt Nam dưới thời Tầu đô hộ, Âu Lạc, Vạn Xuân (thế kỷ thứ 6), Đại Cổ Việt (Đinh Bộ Lĩnh đặt năm 968 sau khi đánh thắng 12 xứ quân), Đại Việt (Lý Thánh Tông đặt năm 1054), Đại Ngu (Hồ Quí Ly đặt năm 1400, có nghĩa là “hoà bình”),  Đại Việt (Lê Lợi lấy lại tên này vào năm 1428), An Nam quốc (thời Lý Anh tông, tên do nhà Tống bên Tầu đặt cho ?), Đại Nam (thời Minh Mạng 1820-1840 gọi như vậy, nhưng tên Việt Nam vẫn còn).  Có người cho rằng tên Việt Nam là tên do Tầu đặt cho và “không hay” (Nguyễn Ánh đi “xin” tên Nam Việt nhưng vì đã có một nước ở Tầu ngày trước có tên như vậy, nên phải đổi thành Việt Nam ?), vì nó thể hiện quan hệ chư hầu phụ thuộc vào Trung Quốc. (Việt Nam có thể hiểu là ở tít phía Nam so với Trung Quốc). Tuy nhiên, ngày nay toàn bộ người Việt Nam và cả thể giới đã quen với tên gọi Việt Nam.

3) Sau khi viết xong những dòng trên, thì tôi được thủ trưởng cho biết GS Hoàng Xuân Phú đã có viết 1 bài phân tích tỷ mỉ về tên nước, và trong đó cũng đề ra mấy giải pháp tương tự như trên. Đây là vấn đề “tư tưởng trùng nhau” thôi; bản thân tôi chưa được đọc bài của GS Phú  và không biết trong đó có những ý gì :-)

 

Print Friendly

5 comments to Các cách đặt tên nước

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.