CÁI ĐÌA

 

                                     CÁI ĐÌA        

                                                                                        Trương Đình Toe

Bên đường vào Vacsava có chỗ nước đọng. Gọi là ao thì hơi to, gọi là đầm hay hồ lại hơi nhỏ, vậy gọi tạm là cái „đìa”. Quanh đìa cỏ mọc xanh rì, lau sậy tốt um, là nơi cho vô vàn những loại vịt trời, hải âu, rẽ run… làm tổ. Chúng bơi lội tung tăng, bay lên bay xuống, trông rất vui mắt.  Lại có cả mấy con thiên nga, biểu tượng của tình yêu chung thủy, đương bồng bềnh trên mặt nước.  Hôm ấy tôi lái xe chở cô bạn gái. Cô hỏi:

- Anh có biết tại sao đây lắm chim chóc làm vậy?

- Tại sao? – Tôi hỏi lại.

- Tại vì họ biết bảo vệ. Người ta  khác mình nhiều lắm.

             Cũng có thể cô em có lý. Hồi xưa khi còn là sinh viên ở Ba Lan, ba tháng hè chẳng có việc gì làm, hay khoác ba lô theo bạn bè gười bản xứ đến những vùng hoang dã trèo đèo lội suối. Một lần thấy bông hoa đẹp cạnh đường mòn thì nhảy xổ ra vặt. Cô bạn trưởng đoàn lưu ý: „Đấy là hoa cấm, không được vặt”! Tôi ngơ ngác. Hoa nở trăm loài đầy cả rừng núi mà hái một bông cũng không cho là cớ tại sao? Liền lắp bắp hỏi: „Thế nào là hoa cấm”? „Những loài động thực vật hiếm – bạn trưởng đoàn giải thích –  nhà nước có pháp lệnh cấm, tức là tuyệt đối không được đánh, bắt, hái…”. Té ra là như vậy. Nhưng nhà nước ra pháp lệnh là một việc, còn dân chúng có chấp hành không lại là việc khác. Tôi ngạc nhiên, nhưng nghĩ cho cùng, nếu ai cũng như mình thì còn đâu cái cảnh tươi đẹp kia mà chiêm ngưỡng. Thế hệ tôi chẳng may sinh vào thời loạn. Đến trường người ta chỉ dạy lý tưởng nọ kia, về nhà thì đói cơm, đói không thể nào tưởng tượng được, lúc nào cũng chỉ nghĩ đến ăn, hơi sức đâu mà lo những chuyện như môi trường môi sinh. Thỉnh thoảng nghe „Bài ca chinh phục thiên nhiên”. Nhưng con người ta sao lại ngông cuồng là vậy? Sức được mấy nả mà đòi chinh phục thiên nhiên? Vậy cũng vì hoàn cảnh , dẫu bạn có giỏi toán thì khái niệm „hoa cấm” kia cũng rất là trìu tượng, trừu tượng không kém gì khái niệm „đặc sản” của ta đối với người.        

             Giữa những đám lau sậy quanh đìa còn thấy cắm những biển xanh đỏ tím vàng. Trên bờ một lũ người đi lại chỉ trỏ, ghi ghi chép chép. Cô em lại hỏi:

- Anh bảo người ta đương làm gì thế kia?

Tôi chịu. Nhưng đoán cô em cũng không biết, liền vênh mặt khoác lác:

- Người ta cắm cờ cho chim đến đấy.

- Anh! – cô em nguýt – Ai lại cắm cờ cho chim đến bao giờ.

- Sao lại không? Ông cha mình còn „vẽ đường cho hươu chạy” đã sao?

- Anh chỉ được cái khỏe tếu.  – cô ngừng một tý rồi thở dài nói tiếp – Có mấy vũng nước mà bao nhiêu chim. Hồi em về Hà Nội đi thuyền quanh hồ Tây. Hồ bị lấn chiếm nhiều nhưng vẫn còn rộng lắm. Thế mà nhìn mỏi mắt, thấy mỗi con chim nước tý tẹo đương bơi ở tít tận phía chân trời.

- Nhưng sao lại thế nhỉ?

- Anh trai quên cố hương rồi ư? Nhà mình vớ được con nào ăn thịt con ấy chứ sao?

- Việc ấy anh cũng biết. Ngạc nhiên là… để lại một con làm gì?  Đực hay cái cũng chẳng đẻ đái được. Sao không bắt nốt mà ăn?

- Con chim còn sống đến ngày nay chắc cũng phải không lắm, kinh nghiệm đầy mình. Cái giống hai chân, không cánh, mũi tẹt, đầu đen kia dẫu nổi tiếng là danh ma cũng khó lòng bắt được.

Nghe cô em than phiền, tôi bỗng chạnh lòng nghĩ đến cố hương. Thủa nhỏ còn ở quê, ngày ra đồng bóng cò trắng xóa, chiều ngồi nhà nghe tiếng cuốc kêu ran. Thế mà giờ về cò cuốc hết sạch cả, các loài khác cũng hầu như tuyệt chủng. Đêm ra đầu làng hóng mát thì chẳng thấy mùi cỏ dại, hương đồng quê, mà chỉ thoang thoảng mùi thuốc sâu. Nghe nói nước mình vẫn dùng những lọai cực độc mà thế giới đã cấm từ lâu. Ngày đi dọc bờ đê còn đầy những nhãn, xà cừ, phi lao…, nhiều cây ôm không xuể. Ngày về thì không còn thấy cây nào. Nguyên mươi năm về trước, bọn cán bộ xã ra lệnh bán đấu thầu. Thế là cưa sạch sẽ. Chẳng ai nghĩ đến việc trồng lại. Và nghe nói dẫu trồng lại cũng không được! Các cháu thiếu nhi, nhi đồng cổ quàng khăn đỏ, có hội hè gì thì gân cổ lên hát: „Ai yêu bác Hồ Chí Minh hơn chúng em nhi đồng. Ai yêu bác Hồ Chí Minh hơn thiếu nhi Việt Nam”. Nhưng các cháu chỉ yêu Bác chứ không nghe lời Bác. Bác dạy trồng cây gây rừng. Vậy mà có ai trồng cây gì ngoài đường, các cháu đi qua đi lại cứ bẻ. Làng còn có hiện tượng rất lạ: ngoài đám thương binh cũ, thấy vô số ông nữa cụt tay, mà chiến tranh thì đã kết thúc lâu rồi. Hỏi ra mới biết, một dạo giá các loại rắn cao ngất ngưởng. Thế là đêm đêm ngoài đồng đèn đuốc như sao sa. Cả làng cả xóm đua nhau đi bắt rắn. Té ra mấy ông „thương binh” mới không phải bị giặc bắn mà là vì rắn mổ. Thuốc thang chẳng có, vậy phải cưa tay. Có người chết. „Thế cho nên bây giờ mới sợ, không ai dám đi bắt rắn nữa” – tôi nhận xét. „Sợ gì? Ai sợ? Có còn con nào đâu mà bắt”- cha tôi trả lời. Đọc „Chinh phụ ngâm” thấy có câu:

„Trông bến Nam bãi chia mặt nước

Cỏ biếc um dâu mướt mầu xanh

Nhà thôn mấy xóm chông chênh,

Một đàn cò đậu trước ghềnh chiều hôm.

Trông đường bắc đôi chòm quán khách

Rườm rà cây xanh ngắt núi non

Lúa thành thoi thóp bên cồn

Nghe đôi ngọc địch véo von bên lầu”.

Nhưng  than ôi, một thế hệ chưa qua, cái cảnh thơ mộng nhàn đời của miền quê Kinh Bắc đã vĩnh viễn chìm vào dĩ vãng.

            Tôi đương mơ màng với quá khứ, thì cô em lại nói:

- Anh hãy tưởng tượng một con tầu trên biển. Bỗng mây đen kéo đến, mưa gió nổi lên. Một đàn hải âu mỏi cánh sà xuống tầu tránh bão… Anh hay viết truyện, anh thử sáng tác tiếp xem!

- Anh thích bi kịch – tôi nói trả lời. – Anh cứ viết là hải âu nhiều, tầu nặng, chìm nghỉm, chết đuối ráo.

- Thế thì bao giờ anh mới thành nhà văn được.

- Thành nhà văn làm quái gì, để mà chết đói?

- Anh chết đói thế nào được, còn có em đây. Nếu chị nhà anh không nuôi được thì em nuôi cho.

- Anh đường đường là đấng nam nhi. Đời nào lại để cho các cô nuôi. Nhưng theo em đoạn tiếp sẽ phải viết thế nào?

- Cái đó còn tùy. Nếu là tầu của nước ngoài, thủy thủ đoàn không quản nguy hiểm cứu giúp đàn chim. Khi mưa tạnh gió yên, chúng tung cánh trở về với mây trời và biển cả. Còn nếu là tầu của Việt Nam, thủy thủ đoàn sẽ được bữa chim rán ngon lành và coi đấy là thơ mộng.

- Em chỉ giỏi bôi bác.

- Không, em có bịa đâu. Câu chuyện hải âu rán em có đọc ở báo „Quân đội Nhân dân” ngày nào. – ngừng một lát cô em tiếp – Bất cứ loài gì tuyệt chủng cũng kéo theo sự mất cân bằng sinh thái và có thể gây hậu quả khôn lường. Ví dụ giống chim hết hết thì sâu bọ nẩy nở, nhà nông phải dùng nhiều thuốc trừ sâu, môi trường và thực phẩm ô nhiễm, thức ăn bị ngộ độc, bệnh ung thư gia tăng. Việc ấy nhìn qua cũng rõ, chẳng cần có trí tuyệ cao siêu. Nhà mình lại có cái mốt ăn đặc sản. Càng những loại sắp tuyệt chủng như ba ba, thuồng luồng, tê tê, cầy hương, rắn rết… càng sang, càng đắt, càng ngon.

- Nhưng đói khát  – tôi đá gà một câu    thì người ta phải ăn. Em đã lâm vào cảnh đói không lấy gì mà ăn bao giờ chưa?

- Đói khát mà ăn thì còn nói chuyện làm gì. Thưởng thức những đồ ấy chỉ có những người ho ra bạc, khạc ra tiền. Lũ dân đen lấy đâu ra mà nhí nhố. Nhiều người trong số kia quyền cao chức trọng, thậm chí học quá bậc đại học, tên tuổi sắp được đem vào Văn Miếu để ghi lên bia đá cột đồng (âu cũng là cái trò mèo), nhưng xem ra họ chẳng hiểu gì. Ăn ở Hà Nội chưa đã, còn đánh xe (của nhà nước) lên tận miền núi thì mới có thịt thú tươi. Người trên đã thế, trách gì kẻ dưới. Quốc nạn này vô phương cứu chữa, vì cách duy nhất là chỉ có đem lũ người này ra mà chém cả!

- Em là hậu duệ bà Trưng hay bà Triệu mà anh hùng thế? – Tôi ngạc nhiên -  Chém bẩy ngày chắc gì đã hết bọn đó. Thịt thú rừng phải ngon lắm, dẫu gươm kề cổ cũng có kẻ ăn. Người ta sẵn tiền của, không tiêu vào những việc ấy thì làm gì cho hết?

- Em chẳng ăn đặc sản bao giờ, nên chẳng biết có ngon thật và xứng đáng với tiền phải trả hay không. Nhưng năm ngoái về nước cùng ông anh lên Tam Đảo…

- Ông anh nào?

- Anh ruột.

- Sao hôm nọ bảo là ông chú.

- Không, ông chú là ông khác.

- Ừ,  thế dắt nhau lên Tam Đảo làm gì?

- Đi “du lịch sinh thái”. Nhưng vào quán người ta xui ăn đặc sản. Anh em hiếu kỳ đặt món gà rừng. Em gàn thế nào cũng không được. Gà rừng đã đắt như cam cây, còn có một nhược điểm  là không ăn được!

- Tại sao không ăn được?

- Vì nó già, rắn hơn cao su, nên chỉ có mút. Mà khổ, đã mất nhiều tiền còn không dám kêu!

- Tại sao không dám kêu?

- Vì kêu người ta bảo nhà quê.

     Tôi vốn người nhà quê, thấy cô em nói vậy, bỗng dưng sôi máu:

           -Em chỉ được cái phân biệt chủng tộc. Hà Nội nhà em thì đã hơn gì? Cũng quê mùa chẳng kém. Ở đây nghe bài hát “Hà Nội thơm mùi hoa sữa” thì lấy làm cảm động. Về chơi cứ đi tìm hoa sữa mãi nhưng nào có. Thay vì mùi hoa sữa toàn thấy mùi cống rãnh và than tổ ong. Hóa ra người ta hát điêu. Thành phố toàn bê tông là bê tông, cây cối lơ thơ, dây điện chằng chịt, bụi bậm thì kinh người. Tà chiều rồi mà nóng như thiêu như đốt. Lang thang mãi cuối cùng lạc vào con đường một chiều. Ngoài những  mũi tên chỉ đường giống như bên này, cuối đường còn có cái biển to tướng, chữ bằng con quạ: “Cấm xe đi ngược chiều”. Thăng Long ngàn năm văn hiến sao lắm người mù chữ, chẳng hiểu trên biển người ta viết gì, cứ đi ngược chiều đều…

            Tôi làm một thôi một hồi. Cô em bị choáng, mãi sau mới thốt lên lời:

            -Sao anh hơi tý đã dỗi là thế nào?

            -Tính anh nó thế – tôi vẫn xẵng giọng.

            Nhưng nghĩ cho cùng thì cô em dùng từ “nhà quê” đâu có sai. Một lần tôi về Hà Nội, ra xem hộ chợ ở Giảng Võ. Thấy một quầy bầy bình thủy tinh vĩ đại, thể tích đến hơn mét khối. Bên trong có thứ nước vàng vàng (không rõ nước gì nhưng người ta gọi là rượu), và ngâm phải đến trăm con rắn mầu vàng màu đỏ, khoang nọ khoang kia. Thôi chết, có khi đây là rắn làng tôi. Chả trách người ta bảo lạc hậu cũng phải. Chẳng lạc hậu mà lại dại dột bắt hết rắn làng mình thả vào rượu cho kẻ khác uống. Rắn hết thì chuột bọ mới sinh sôi nảy nở thành cái nạn như ngày nay. Người ta uống rượu rắn được bách niên giai lão (với điều kiện trước đó không bị ung thư hay xe cán), người ta còn cười cho là nhà quê. Nhưng dù thế nào mặc long. Quê tôi dẫu chẳng ra gì, tôi nói xấu thì được, người khác đừng có nói xấu.

            Bấy giờ đã quá xa đìa rồi, tôi đề nghị:

            - Cái đề tài này nhạy cảm lắm. Nói chuyện khác đi.

            - Em có ông anh họ – cô em miễn cưỡng chuyển đề tài. – Anh ấy buôn bán trong trung tâm thương mại Tàu. Đi làm về hay cho người đi xe nhờ. Một hôm anh chở ba chị em cô hàng xóm. Dọc đường họ xuống để đi tiếp tầu điện. Trời mưa như tầm như tã. Người Việt ta dẫu có buôn ô thì trời mưa cũng không dùng ô…

            -Ô tự động Trung Quốc – tôi cướp lời – bấm nghe đánh vù một cái, tán ô bay mất, trong tay còn mỗi cái cán trong tay. Đấy là thứ ô người ta chế ra để bán chứ không phải để dùng.

            - Anh chỉ được cái khỏe bôi bác.

            - Còn em toàn nói xấu tổ quốc, dân tộc. Không sợ người ta cắt lưỡi à?

            - Nhiều người không hiểu hoặc cố tình đánh tráo khái niệm tổ quốc, dân tộc với những khái niệm khác, nên mới quy tội như thế. Nhưng em sợ gì. Xưa nay những việc hay người ta khen, những việc dở òm người ta cũng khen. Cái việc ca ngợi ấy thôi xin nhường người khác. Em không thể hòa mình với thế tục được.

            -Thế có đồng ý cho anh chép lời em gửi lên báo không?

            - Vâng, anh chép đi – cô em lại hớn hở, ngước đôi mắt to, đen lay láy nhìn tôi. – Nhưng nhận được tiền nhuận bút nhớ mua hoa tặng em nhé.

            - Ừ được rồi. – Tôi ngoài miệng hùng hổ, trong bụng bỗng lo, phen này chắc lỗ vốn. Nhưng quân tử nhất ngôn, đã trót dại hứa rồi. Chả lẽ lại biện bạch: Anh phải về hỏi ý kiến chị đã. Vậy không còn cách nào khác, đành bất đắc dĩ viết truyện này. May ra nhuận bút đủ tiền mua hoa tặng người kể chuyện.

 

Print Friendly
 

6 comments to CÁI ĐÌA

  • admin MonsterID Icon admin

    Cảm ơn bác Toe đăng truyện mới thú vị (nhưng mà phải gửi đăng báo Nhân Dân nữa để có nhuận bút để tặng hoa cho cô bạn chứ ở đây không thu được tiền người đọc :D )

    Cái chương trình soạn thảo văn bản bác Toe dùng không hiểu sao khi copy/paste vào đây format của nó bị lệch đi nhiều (nhảy dòng, chữ chạy ra khỏi cả khung, v.v.). Tôi vừa chỉnh lại một chút.

    Có 1 mẹo này cho bác Toe để tránh bớt bị như vậy: dùng paste ở dạng “unformatted” (bấm vào chỗ chữ T ở khung edit). Sau đó, những chỗ nào muốn viết đậm, viết nghiêng, v.v. thì ở khung edit của trang web cũng cho phép làm trực tiếp.

  • Nguyễn Hưởng MonsterID Icon Nguyễn Hưởng

    Chào anh Dag,
    Đã thưởng thức được nhiều hình ảnh đẹp, trong đó có những ngôn từ khá cao (như ‘đánh tráo khái niệm’…). Tôi lại thấy hình ảnh mơ hồ của quá khứ- đẹp và buồn.
    “Trông bến Nam bãi chia mặt nước
    Cỏ biếc um dâu mướt mầu xanh”
    Đọc lại mấy câu CPN này tôi lại nhớ:
    ‘Ngòi đầu cầu nước trong như lọc
    Đường qua cầu cỏ mọc còn non’
    Lại nhớ bậc trí giả nào đó có nói “nước trong quá thì không có cá”, cỏ non thì dễ bị trâu bò ăn hơn cỏ già.
    NH

  • [...] – Trương Đình Tòe: CÁI ĐÌA (Zetamu). [...]

  • Trương Đình Toe MonsterID Icon Trương Đình Toe

    Cám ơn admin đã chỉnh hộ. Khuôn khổ lệch lung tung chắc vì máy của tôi nó đểu (cũ lắm rồi, đương định thay). Truyện này tôi viết cũng đến răm bẩy năm về trước, tuy với tiêu đề khác, bố cục khác. Nhuận bút cũng đã nhận ở chỗ khác rồi. Tuy vậy nghe đồn đăng báo Nhân Dân được nhiều tiền mà tôi nóng hết cả ruột. Nhưng làm thế nào móc ngoặc được với đồng chí Tô Huy Rứa và các đồng chí khác nhỉ?!

    Chào anh Hưởng. Xưa nay tôi vẫn coi Chinh Phụ Ngâm (bản dịch nôm tất nhiên)là những áng thơ tuyệt đẹp. Tuy ngắn ngủi, nhưng đối với riêng tôi, đọc thấy thích hơn cả Kiều.

  • bích phượng MonsterID Icon bích phượng

    Bác Dag, tôi cứ tưởng báo Nhăn Răng là dưới sự lãnh đạo của đ/c Đinh Thế Huynh? Hay lại ở nước ngoài lâu lạc hậu rồi :-)

    Thấy bảo món gà rừng thực ra là gà già, còn thịt nhím là thịt lợn, thịt nai là thịt trâu… pha hương vị. Nhưng giả cầy thế còn hơn là có rừng mà hết thú.

  • Dag MonsterID Icon Dag

    “Bác Dag, tôi cứ tưởng báo Nhăn Răng là dưới sự lãnh đạo của đ/c Đinh Thế Huynh?”-Bich Phuong.
    - Ho lo nho nhu lon con, khong biet ai vao voi ai, nhung cung mot ruoc ca. Toi dinh moc ngoac voi d/c To Huy Rua vi nghi d/c nay to hon d/c Dinh The Vinh.

Leave a Reply

  

  

  

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Spam Protection by WP-SpamFree