Não và học (4): Sự hình thành và sử dụng trí nhớ

 

(Tôi sắp bận đi công tác, nên sau bài này có thể sẽ phải tạm nghỉ đến thàng 9 mới lại “mở chiếu” ngồi bàn tiếp về não và học)

Mục đích của việc học là nhằm nhớ được những thứ gì đó để mà sử dụng. Đi vào chi tiết hơn, không phải cái gì cũng cần được nhớ lâu như nhau. Có những môn học chỉ cần nhớ để trả thi, thi xong chữ thầy trả thầy cho đỡ bận não. Nhưng những môn học hay, là những môn mà nhớ được càng nhiều, càng lâu càng tốt.

Vậy làm sao để nhớ cho tốt ? Những nghiên cứu về thần kinh học cho phép rút ra nhiều định luật quan trọng về sự hình thành và sử dụng trí nhớ. Một trong các định luật đó là:

Giấc ngủ đặc biệt cần thiết cho trí nhớ

Những thông tin mà con người thu thập vào trong não khi thức trong ngày mới chỉ là ở dạng trí nhớ tạm thời, tức là loại trí nhớ dễ bị xóa đi, đặc biệt nếu có thông tin khác viết đè lên thay thế. Để cho trí nhớ tạm thời đó, biết thành chí nhớ lâu dài, não cần “nhai lại”, “ghi tâm khắc cốt”. Quá trình “ghi tâm khắc cốt” này là một quá trình hóa học – vật lý làm thay đổi cấu trúc lý sinh  của một số bộ phận não. Hình dung tương tự như là việc ghi thông tin lên một đĩa DVD thì làm thay đổi bên trong đĩa DVD. Quá trình ghi nhớ lâu dài này trong não xảy ra chủ yếu vào lúc con người đang ngủ. Lúc con người ngủ, không phải là lúc não ngừng hoạt động hoàn toàn, mà chỉ là lúc não không bận bịu với những tín hiệu kích thích từ bên ngoài nữa, có thể thảnh thơi xắp xếp lại những điều ghi nhớ tạm thời trong ngày, ghi lại chúng vào bộ nhớ dài hạn.

Có một tỷ lệ nghich giữa độ tuổi và lượng thời gian ngủ: trẻ sơ sinh ngủ đến 16 tiếng một ngày, khi lớn lên giảm đi còn 8-9 tiếng, và người già thường ngủ dưới 6 tiếng một ngày. Lượng thời gian ngủ này cũng tỷ lệ thuận với lượng những cái mới cần học: trẻ con học rất nhiều, và khi lớn lên lượng những cái mới học thêm ngày càng giảm đi. Học ở đây không có nghĩa là phải đến trường học, mà có thể là tiếp thu thông tin mới một cách tự nhiên từ môi trường xung quanh, ví dụ như đứa trẻ học nói hay học phân biệt người quen với người lạ. Càng học nhiều cái mới, thì càng cần nhiều thời gian ngủ để “tiêu hóa”, xắp xếp củng cố ghi nhớ lại kiến thức thành trí nhớ lâu dài.

Một điều thú vị là, các loài vật khác nhau có lượng thời gian ngủ hàng ngày rất khác nhau. Ví dụ như hổ ngủ trung bình gần 16 tiếng một ngày, mèo ngủ 12 tiếng một ngày, trong khi đó bò chỉ ngủ 4 tiếng một ngày, ngựa chỉ ngủ 3 tiếng một ngày, và hiêu cao cổ chỉ ngủ có 2 tiếng 1 ngày. Các quan sát cho thấy động vật ăn cỏ thường ngủ ít, còn động vật ăn thịt thì ngủ nhiều. Điều này có thể ứng với chuyện các động vật ăn cỏ ít phải “học” (có thường có sẵn, không phải học kiếm mồi và cạnh tranh như động vật ăn thịt) , nhưng mất rất nhiều thời giờ cho việc ăn (vì cỏ lồng phồng chứa ít năng lượng) ?.

Một số thí nghiệm về trí nhớ của người còn cho thấy, không chỉ giấc ngủ dài ban đêm rất quan trọng cho trí nhớ, mà giấc ngủ ngắn ban ngày cũng rất tốt cho trí nhớ. Khi mệt mỏi, chỉ cần chợp mắt vài chục phút là đầu óc sẽ hồi phục tỉnh táo lên nhiều, nhớ lại các thứ trước đó tốt hơn, và làm việc hiệu quả hơn.

[Mệt rồi, sẽ viết tiếp sau, mọi người nhớ ngủ nghê cho đủ nhé :D]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Print Friendly
 

5 comments to Não và học (4): Sự hình thành và sử dụng trí nhớ

  • Mèo MonsterID Icon Mèo

    Em nghĩ là động vật ăn cỏ không dám ngủ nhiều, vì ngủ nhiều dễ bị ăn thịt lúc đang ngủ :D.

  • admin MonsterID Icon admin

    Đấy có thể là một trong các nguyên nhân

    Con voi cũng chỉ ngủ có 2 tiếng một ngày thôi (mà thấy bảo voi có trí nhớ rất tốt, nhớ dai như voi — xem ra không nhất thiết ngủ, nhưng trong trạng thái thư thái ít có kích thích từ ngoài thì có lẽ cũng hình thành được trí nhớ dài hạn). Không biết có con nào dám bắt voi để ăn thịt không nhỉ (trừ con người) ?

    Người ta bảo voi ngủ ít vì thân nó to quá, nên suốt ngày ăn, ăn mãi vẫn cứ đói :D

  • bích phượng MonsterID Icon bích phượng

    Thịt khó tiêu hơn cỏ, nên động vật ăn thịt cần nhiều năng lượng để cơ quan tiêu hóa hoạt động, nên mệt hơn và cần ngủ hơn ?

    Theo bác sĩ, giấc ngủ tốt là giấc ngủ sâu và để ngủ sâu (không giật mình) thì trẻ em không nên đọc sách hay xem phim gây cảm xúc mạnh. Các trò chơi video kiểu này cũng nên tránh.

    Hồi tôi còn bé thì mỗi khi nghe chuyện ma hay đọc trinh thám đều mất ngủ. Bây giờ hôm nào mất ngủ, cứ lôi một cuốn triết học ra là chục phút sau ngủ được :-)

  • admin MonsterID Icon admin

    Tôi vừa đọc thêm về voi trên wikipedia. Đúng là không con nào dám tấn công nó, trừ sư tử dám tấn công voi con và voi đang ốm yếu. (Nhưng nếu voi con có voi to bảo vệ thì có lẽ sư tử cũng chịu). Voi nặng những 5-10 tấn, một ngày phải ăn đến 140kg các loại cây cỏ, voi hoang đi đến đâu ăn là vặt gẫy cành cây đến đấy. Rồi nó bỏ đi chỗ khác ăn, đợi lúc nào cây mọc lại thì lại quay lại ăn.

    Bản thân tôi bị bệnh “mất thức” chứ không “mất ngủ”, khó ngủ chỉ cần đem sách toán hay bài báo toán nào khó hiểu ra đọc 10 phút là chẳng hiểu gì nữa ngủ luôn :D

    Có chuyện anecdote này nghe nói có thật:

    Có ông GS cứ đi seminar là ngủ gật (giống tôi :D), nhưng một hôm không thấy ông ta ngủ gật. Người ta hỏi tại sao. Ông ấy bảo là hôm nay seminar chán, nên không nghe, không ngủ được :D

  • Mèo MonsterID Icon Mèo

    Voi ngày xưa bé xíu, hình như chỉ to hơn con lợn một tẹo. Chắc ngày đó còn bị ăn thịt nên ngủ ít. Sau này tiến hóa to ra vẫn giữ thói quen đó.

    Tất nhiên đây chỉ là lý thuyết tán nhảm thôi, em không dám liều lĩnh coi là “phát kiến” :D.

Leave a Reply

  

  

  

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Spam Protection by WP-SpamFree