Bộ sách về thần kinh học trong giáo dục

 

(Bổ sung lần cuối: ngày 06/08/2012)

Thế kỷ này, khi mà trình độ khoa học kỹ thuật của loài người đã phát triển đến mức người ta có thể nghiên cứu thần kinh học, tức là khoa học về  cấu trúc và sự hoạt động của hệ thần kinh, một cách chi tiết cụ thể, thì các lý thuyết giáo dục hiện đại cần được kiểm tra lại và phát triển dựa trên các hiểu biết về thần kinh học. Ai mà đưa ra những mệnh đề về giáo dục trái ngược lại với nguyên tắc hoạt động của hệ thần kinh thì sẽ thành nói nhảm, và sự nhảm nhí đó nếu có thể châm trước được trong thế kỷ trước khi môn thần kinh học chưa phát triển, thì nay không còn chấp nhận được nữa. Theo tôi, tất cả những người học hay làm về giáo dục học ngày nay, kể cả những người không chuyên như tôi, đều cần có hiểu biết về thần kinh học, hiểu như là một bộ phận của sinh vật học về con người.

Vậy nên tôi lập ra một tủ sách nhỏ này về thần kinh học trong giáo dục học (tất cả các sách đều bằng tiếng Anh, và hầu hết được viết trong thế kỷ này), cho tất cả những ai làm về giáo dục học hoặc không làm về giáo dục học nhưng muốn tìm hiểu vấn đề. Tôi mới chỉ xem lướt qua các sách này, nhưng thấy chúng rât hấp dẫn. Các sách này đều có dạng điện tử, có thể bấm vào các link sau đây để tải về. Tôi hiện có hơn 40 quyển sách về đề tài này, sẽ cho lên dần và bổ sung danh sách dưới đây:

  • Abadzi, Efficient Learning for the Poor, 2006. (Sách này đưa ra các chính sách nhằm giúp trẻ em nghèo học hiệu quả lên, dựa trên các hiểu biết về thần kinh học. Chú ý là văn bản dạng djvu, cần có dejavu reader để đọc. Nhiều chính sách đưa ra rất cụ thể, ví dụ trẻ mắt kém phải được đeo kính, không để các kỳ nghỉ học kéo dài quá vì trẻ nghèo không được học lâu sẽ quên, chú trọng phổ cập tiểu học ở nước nghèo, v.v.. Sách cũng bàn đến những vấn đề về phương pháp dạy và học, ví dụ có nên học theo kiểu học thuộc lòng không. Có vẻ rất bổ ích cho các nước đang phát triển. Sách do World Bank xuất bản)
  • Alloway, Training your Brain for Dummies, 2011 (Đây là sách trong series “for Dummies”, giản lược hóa mọi thứ, ít lý thuyết mà nhiều lời khuyên cụ thể về nên luyện não và trí nhớ ra sao. Có cả trò chơi sudoku làm bài tập)
  • Battro et al., The Educated Brain, 2008 (Một tuyển tập các bài báo khoa học về ứng dụng các hiểu biết về não vào giáo dục, ví dụ như trong các môn toán, tiếng, v.v.)
  • Bern, Iconoclast: A neuroscientist reveals how to think differently, 2008 (Sách có vẻ thú vị, đoạn mở đầu về Howard Armstrong rất hấp dẫn)
  • Blakemore et al., The Learning Brain: lessons for education, 2005 (Chủ yếu nói về giáo dục trẻ em. Sách khá thú vị. Có các giả thuyết về cơ chế hoạt động theo module của não)
  • de Bono, Why so Stupid: how the human race has never really learned to think, 2006 (Sách này viết kiểu provocative nhưng rất thú vị và bổ ích. Ông Bono viết rất nhiều sách, được dịch ra hơn 30 thứ tiếng trên thế giới)
  • Brierley, Give me a child until he is 7, 1994. (Câu nói “Give me a child until he is 7″ là một câu châm ngôn của những người thiên chúa giáo Jesuit. Ở đây ý nói đấy là giai đoạn phát triển đặc biệt quan trọng của não, là lúc não to lên nhanh và dễ thu hút thông tin mới).
  • Call, The Thinking Child: brain-based learning for the early years foundation stage, 2010. (Giáo dục trẻ nhỏ. Có những lời khuyên cụ thể, ví dụ như: chỉ nên khen cụ thể các hành động chứ không nên khen chung chung và khen quá mức)
  • Dowker, Individual Differences in Arithmetic, 2005
  • Erlauer, The Brain-Compatible Classroom, 2003 (Quyển này bàn về môi trường học tập thoải mái cho óc trẻ. Có bàn đến cả âm nhạc như là công cụ làm dịu thần kinh hay gây hứng phấn cho trẻ).
  • Feinstein, Handbook of Learning and the Brain, 2006 (2 volumes) (Sách này như kiểu “encyclopedia” dùng để tra cứu thì tốt, dùng để học thì không tốt bằng, vì thông tin được xếp theo thứ tự ABC chứ không phải theo thứ tự của một người muốn học về đề tài này).
  • Ferrari et al., Developmental Relations among Mind, Brain, and Education, 2010
  • Fischer et al., Mind, Brain, and Education in Reading Disorders, 2007 (Quyển sách gồm các bài báo rất hay về dislexia. Có nhiều tật khác nhau trong não có thể gây ra dislexia, nhưng một trong các lý do chính là vùng não có chức năng chuyển chữ thành “âm thanh” không phát triển tốt. Người lớn bị dislexia vẫn khó khăn về đánh vần, tuy nhiên vẫn có thể đọc hiểu nhanh được vì phát triển các khả năng khác, ví dụ như vừa đọc vừa đoán nghĩa những từ khó đọc dựa theo context. Có nhiều người bị dislexia vẫn rất thành công, trong đó có cả giải Nobel về khoa học)
  • Geake, The Brain at School, 2009 (Quyển này có nói đến mô hình của Hubb về việc học. Tôi đọc thử đoạn nói về học ngoại ngữ, thấy sách viết rất không thỏa đáng. Tuy rằng người lớn khó nhận biết một số âm hơn là trẻ rất nhỏ, nhưng về cơ bản tôi nghĩ là người lớn vẫn học ngoại ngữ được một cách tương tự như trẻ con hoc, và nếu bị “dislexia trong ngoại ngữ” thì là do không được học nghe một cách tử tế, tự nghĩ ra cách phát âm các từ hoặc nghe phát âm không chuẩn nên dễ thành phát âm sai)
  • Given, Teaching to the Brain’s Natural Learning System, 2002
  • Gluck et al., Learning and Memory: from brain to behavior, 2007 (Quyển sách này viết dạng sách giáo khoa, có nhiều minh họa hấp dẫn. Có cả những đoạn về lịch sử nhận thức học, từ Plato, Aristotle cho đến Locke, Descartes, Darwin, v.v. Sách dầy hơn 600 trang, viết rất đầy đủ chi tiết, và dễ đọc. Một trong những sách hay nhất)
  • Grandin, Thiking in Pictures: my life with autism, 2006 (Sách này cho ta hiểu thêm nhiều về bệnh tự kỷ. Có đến 0.5% dân số mắc bệnh tự ký, và nếu ở dạng nặng thì không tự phục vụ nổi mình. Bệnh này thường có thể phát hiện ở trẻ em từ lúc dưới 2 tuổi, và là một bệnh rất phức tạp về thần kinh. Trẻ em bị tự kỷ cũng dễ có những năng khiếu đặc biệt nào đó, do cấu trúc não khác người bình thường. Có giả thuyết là tỷ lệ bị tự kỷ ở con cái những người tài giỏi lớn hơn là ở “người thường”. Dòng họ của Einstein cũng có người tự kỷ và những người bị trầm cảm hay mắc các chứng bệnh thần kinh khác. Tác giả quyển sách là một người bị bệnh tự kỷ nhưng vẫn thành công trong cuộc sống)
  • Harmeyer et al., Mind Games: the aging brain and how to keep it healthy (Phân tích về não của người lớn tuổi và các cách giữ cho thần kinh mạnh khỏe)
  • Harris, Music and the Young Mind, 2007 (Sách này giới thiệu về dạy nhạc cho trẻ nhỏ, với cả “giáo án” và một dãy tên các bài hát. Luận điểm là nhạc giúp trẻ phát triển trí tuệ. Mấy chương đầu có nói đến não và cách học của não. Tôi không đánh giá được là những gì viết trong sách này hay dở ra sao).
  • Jensen, Teach with the Brain in Mind, 2005 (Ông Jensen là một “guru” có làm nhiều thí nghiệm thực hành về việc dạy học trên cơ sở phân tích thần kinh học, và bà Sprenger tác giả của 2 quyển sách trong danh sách này cũng từng đi học theo ông ta).
  • de Jong et al., Explorations in Learning and the Brain, 2009
  • Laster, Teach the way Brain Learns, 2009 (Laster là một cựu giáo viên phổ thông, giới thiệu về các phương pháp dạy học “theo chủ đề” liên quan một lúc đến vài môn học, kết hợp nhiều hoạt động cùng một lúc để kích thích sự tham gia đồng thời của nhiều phần của hệ thần kinh, dẫn đến nhớ và hiểu tốt hơn)
  • Lawson, Neurological Basis of Learning, Development, and Discovery, 2003
  • Morgan, Real Learning: a bridge to cognitive neuroscience, 2004 (Quyển này giái thích những khái niệm cơ bản, ví dụ như là “filter-amplitude theory”, một cơ chế chọn lọc của não gạt đi các thông tin não coi là không liên quan)
  • Nalbatian, Memory in Literature: from Rousseau to Neuroscience, 2003 (Đây không hẳn là sách về thần kinh học, mà là sách kể về các nhà văn lớn đã viết về trí nhớ (ký ức) và các cách tìm lại ký ức ra sao. Các cách này trùng với những phát hiện của thần kinh học hiện đại. Đề tài “memory” là một đề tài lớn của văn học. Sách dễ đọc và thú vị, có cả nhiều đoạn thơ rất hay)
  • Nicholson, Dislexia and the Learning Brain, 2008 (viết về dislexia và việc học của những người bị mắc phải bệnh này, từ quan điểm thần kinh học)
  • OECD, Understanding the brain: the birth of a learning science, 2007. (Sách này giải thích khá rõ các thuật ngữ)
  • OShea, The Brain – a very short introduction, 2006 (quyển sách khoa học rất hay về cấu trúc não, sự tạo thành trí nhớ, cấu trúc vật lý của trí nhớ và sự hình thnh trí nhớ, v.v.)
  • Patten et al., Educational Neuroscience, 2011
  • Pollak et al., Biodiversity in Higher Education, 2009 (Đây là một tổng hợp các bài báo nói về việc học đối với các sinh viên bị mắc một khuyết tật nào đó về thần kinh, ví dụ như dislexia, dispraxia, ADHD, v.v. Khi một vùng chức năng nào của não không hoạt động tốt, thì các vùng khác sẽ có xu hướng cố gắng phát triển để bù lại. Ví dụ người thường khi đọc sách, thì phần não trái có bộ chuyển chữ thành âm thanh  tương ứng trong não, nhưng ở người dislexia thì bộ phận đó không hoạt động tốt, và bù lại phần não phải sẽ hoạt động tích cực hơn để nối thẳng các chữ đến nghĩa của chúng mà không cần có âm thanh phụ trợ).
  • Restak, Think Smart, 2009 (Sách chuyển từ dạng epub sang pdf. Restak là bác sĩ chuyên gia về thần kinh học, nói về những thành tựu mới nhất về thần kinh học giúp cho con người phát triển và giữ gìn trí óc tốt hơn như thế nào. Sách có nhiều chỉ dẫn cụ thể về luyện trí óc. Tôi có đọc gần như toàn bộ quyển này và thấy rất bổ ích, không những tốt cho hiểu biết nói chung, mà tốt cho cuộc sống hàng ngày. Không thể không đọc cuốn này)
  • Smith, Accelerated Learning in Practice, 2007 (Quyển sách này cũng giới thiệu về nguyên tắc học của não như là các quyển khác, nhưng cá nhân tôi khi đọc quyển này không thấy hấp dẫn lắm)
  • Smith, The Brain’s Behind It: new knowledge about the brain and learning, 2002 (Nội dung kiến thức của sách này cũng gần giống một số sách khác về chủ đề thần kinh học trong giáo dục. Cuối quyển sách có một dãy các kết luận ngắn gọn và các lời khuyên thực tế khá bổ ích. Trong sách cũng có nói cách học đầu tiên và hiệu quả nhất của trẻ nhỏ chính là bắt chước và nhại theo — mimicry & imitation)
  • Sprenger, Learning and Memory: the brain in action, 1999 (Quyển sách này rất thú vị và dễ đọc,  giải thích về não và trí nhớ một cách dễ hiểu cho người mới bắt đầu tìm hiểu về vấn đề thần kinh học trong giáo dục. Sách chứa nhiều chi tiết thú vị, ví dụ như sự lo lắng vừa làm học kém đi vừa làm giảm tuổi thọ, sự kích thích não vừa làm não phát triển vừa làm tăng tuổi thọ)
  • Sprenger, Brain-based teaching in the digital age, 2010 (Dùng máy tính nhiều quá làm giảm sự phát triển của một số phần của não, và khiến cho trẻ thếu kỹ năng, ví dụ kỹ năng giao tiếp. Các hoạt động “cổ điển” cũng rất cần thiết trong thời đại thông tin !)
  • Stemmer et al., Handbook of the Neuroscience of Language, 2008 (Một tuyển tập các bài báo về các bệnh liên quan đến não gây nên khó khăn trong việc nói, như là aphasia)
  • Willis, How Your Child Learns Best: brain-friendly strategies, 2008. (Cảm tưởng đầu tiên của tôi về quyển này là nó hơi giáo điều, giải thích thiếu rõ ràng, tuy cũng có những chi tiết thú vị, ví dụ như là bài thơ về vì sao trẻ em không thích làm thứ này hay thứ khác)
  • Zull, The Art of Changing the Brain: Biology of Learning, 2002 (Zull là GS hóa sinh, và giám đốc sáng lập của một trung tâm nghiên cứu về giáo dục. Quyển sách của ông rất thú vị. Một số đinh luật rút ra từ thần kinh học mà sẽ làm nhiều người ngạc nhiên là: the mind is inherently embodied; thought is mostly subconscious, abstract concepts are largely metaphorical. Sách có nhiều ví dụ hấp dẫn. Rất đáng đọc)

 

 

Print Friendly
 

11 comments to Bộ sách về thần kinh học trong giáo dục

  • admin MonsterID Icon admin

    Văn Thành thân mến
    TÔi không rõ là có sách nào được dịch ra tiếng Việt hay không. VÌ đây là một ngành có lẽ còn mới mẻ đối với VN, nên phải chịu khó đọc tài liệu tiếng Anh thôi.

Leave a Reply

  

  

  

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Spam Protection by WP-SpamFree