Những hướng cải cách cần thiết cho nền giáo dục Việt Nam

 

(Bài này viết theo yếu cầu của một số đồng nghiệp, gửi đăng trong nước. Chỉ nhận các comment nghiêm túc trực tiếp liên quan các ý trong bài)

Việt Nam đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới và phát triển hệ thống giáo dục. Tổng chi phí cho giáo dục, kể cả nhà nước và nhân dân, lên đến hơn 9% GDP, là một tỷ lệ khá cao so với thế giới. Tuy nhiên, hiện tại chất lượng giáo dục của Việt Nam vẫn chỉ đang ở mức trung bình yếu. Theo báo cáo xếp hạng năm 2011-2012 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum), trong số 142 nước được khảo sát, Việt Nam đứng thứ 75 về giáo dục tiểu học và y tế, và đứng thứ 103 về giáo dục trung học, đại học và dạy nghề.

Để nâng chất lượng giáo dục, chúng ta cần có một triết lý giáo dục hiện đại và nhân bản làm nền tảng cho các cải cách đổi mới. Cần đề cao hơn nữa các giá trị nhân bản như: dân chủ, bình đẳng, trung thực, khoan dung, cởi mở, giúp đỡ nhau, có trách nhiệm, tôn trọng sự khác biệt, không lừa đảo hay độc ác, không kỳ thị về chủng tộc hay xuất xứ, quí trọng cuộc sống của từng con người, v.v. Ví dụ, sự trung thực còn bị coi nhẹ ở Việt Nam, gian lận lọt vào cả thi học sinh giỏi ở cấp quốc gia,  trong khi ở các nước tiên tiến nó đã ngấm sâu vào triết lý giáo dục. Mọi người cần nhận thức được rằng, khuyến khích trẻ em gian lận để đạt thành tích khi đi học là làm hại nhân cách trẻ em, vì từ thói quen gian lận trong nhà trường đến lừa đảo trong xã hội chỉ là một bước nhỏ.

Nhà nước cần tăng ngân sách cho giáo dục, để đảm bảo trẻ em nào cũng được học hành tử tế, trở thành công dân tốt cho xã hội. Nhà nước cần thực hiện các chính sách như cải cách về thuế, để có tiền đảm bảo phần lớn chi phí giáo dục phổ thông, tương tự như ở các nước tiên tiến, thay vì để nhân dân phải tự lo đến một nửa chi phí giáo dục như hiện nay. Có như vậy mới rút ngắn được chênh lệch giữa người giàu và người nghèo trong cơ hội học tập phát triển, bớt lãng phí tiềm năng con người. Cần chống lại xu hướng thương mại hóa giáo dục, vì xu hướng đó không có lợi cho xã hội mà chỉ có lợi cho một thiểu số nhà giàu. Cần đặc biệt ưu tiên đầu tư cho các vùng nghèo, để những vùng đó cũng có được trường ra trường.

Các căn bệnh của nền giáo dục cần được chữa tận gốc. Nền giáo dục có nhiều căn bệnh lớn gây bức xúc như: bệnh thành tích, gian lận, chương trình khô khan hình thức quá tải và không hợp thực tế, học thêm quá nhiều, lối học vẹt và thụ động, nhiều học sinh bỏ học, nhiều cán bộ và giáo viên thiếu trình độ và thiếu tư cách, v.v. Qua nhiều đợt cải cách, những bệnh trên vẫn còn như cũ, là bởi vì chưa giải quyết được các nguyên nhân gốc rễ gây ra các căn bệnh đó.

Để chống tham nhũng và tiêu cực, cần thay đổi cơ chế quả lý giáo dục theo hướng minh bạch hóa và trách nhiệm hóa mọi mặt: thi cử, tuyển việc, chi tiêu, thu nhập, v.v. Xóa bỏ các cơ chế đẻ ra tham nhũng, ví dụ như cơ chế xin cho, quản lý chồng chéo, nhập nhèm giữa hồng và chuyên, lương ít bổng nhiều, v.v. Chống lại tình trạng cửa quyền, bằng các qui định yêu cầu các cán bộ phải giải quyết các hồ sơ, vấn đề một cách công khai và trong thời hạn nhất định. Cần phát triển hệ thống kiểm soát và kiểm định độc lập để chống gian lận, đảm bảo chất lượng.

Để chữa bệnh thành tích, cần thay đổi các chỉ tiêu và các thước đo đánh giá thành tích sao cho hợp lý hơn, phản ánh đúng thực chất hơn. Các thước đo thành tích không hợp lý, dễ phóng đại là một trong những nguyên nhân chính dến đến hiện tượng chạy theo các thành tích ảo mà bỏ rơi các giá trị thật sự. Bộ Giáo Dục không thể lấy con số 95% học sinh tốt nghiệp PTTH làm thành tích, vì chạy theo con số này sẽ không những không làm tăng chất lượng học sinh mà còn kích thích gian lận trong thi cử. Tương tự như vậy, chất lượng của một giáo viên không thể đo bằng tỷ lệ học sinh mà giáo viên đó cho điểm giỏi, mà cần một tổng hợp những thước đo khác như: độ hài lòng của học sinh và phụ huynh học sinh, độ nghiêm túc và tận tụy của giáo viên, độ tiến bộ của học sinh qua các kết quả sát hạch độc lập, v.v.

Chương trình giáo dục và phương pháp giảng dạy cần được đổi mới theo hướng dễ hiểu hơn, đúng bản chất hơn, sinh động hơn, thực tế hơn, cơ bản hơn. Cần bổ sung vào giáo dục phổ thông những kiến thức cơ bản cần cho mọi công dân, như về luật pháp, về tổ chức xã hội, về quyền công dân, về kinh tế, tài chính và bảo hiểm, về diễn dạt và giao tiếp, v.v. Chuyển bớt kiến thức quá cao xa sang bậc đại học. Xóa bỏ tình trạng nhồi nhét kiến thức một cách hình thức, khó hiểu (một số sách giáo khoa phổ thông tôi đọc thấy choáng vì quá khó hiểu), khô khan (học chay), xa vời thực tế, biến dạng (ví dụ như môn lịch sử lại nặng về tuyên truyền), v.v. Để cải cách chương trình giáo dục thành công, cần có một đội ngũ giáo sư thật giỏi tập trung thực hiện nó và được trả công thật xứng đáng, nếu không sẽ tiếp tục tình trạng một lần không tốn bốn lần không xong.

Hệ thống thi cử cần được cải cách sao cho nghiêm túc hơn, đánh giá được đúng chất lượng học sinh hơn, khuyến khích được học sinh học tốt hơn, hiểu tốt hơn thay vì học vẹt. Theo nguyên tắc «học sao thi vậy», thi lệch ắt dẫn đến học lệch, thi không nghiêm túc ắt dẫn đến học không nghiêm túc, v.v. Bài kiểm tra khác đáp án nhưng vấn có ý đúng hay lời giải đúng thì vẫn cần cho điểm, thậm chí có khi cần thưởng điểm, thì học sinh mới cố gắng học để hiểu thay vì học vẹt. Đối với thi tốt nghiệp PTTH, có thể cải cách theo những hướng sau: 1) đưa tất cả cả môn học ở PTTH vào thi, vì môn nào không thi thì sẽ học chểnh mảng; 2) môn nào kết thúc sớm thì cũng thi sớm lên; 3) nên cho tất cả học sinh học hết PTTH( thay vì 95%) giấy chứng nhận học hết PTTH, như là một giấy chứng nhận vào đời, 4) giấy chứng nhận có thể phân loại như giỏi, khá, trung bình, còn yếu (đỗ vớt) cho từng môn và cho tổng hợp.

Cần nâng cấp trường lớp, tiến tới nơi nào trẻ em cũng được học một ngày cả hai buổi ở trường, tương tự như ở các nước tiên tiến. Ưu tiên đất đai cho xây dựng trường công. Ngôi trường sạch đẹp, vệ sinh và có môi trường trong sạch sẽ là tấm gương để trẻ em noi theo khi vào đời. Tạo điều kiện cho những việc học thêm dạy thêm hợp lý có thể diễn ra ngay trong trường một cách minh bạch. Việc này sẽ vừa làm cho các gia đình yên tâm hơn, vừa làm cho cả giáo viên vào học sinh đỡ mệt mỏi hơn, vừa hạn chế được hiện tượng dạy thêm tràn lan quá mức, vừa minh bạch hóa được thu nhập của giáo viên.

Trên đây là một số hướng cải cách, chủ yếu về giáo dục phổ thông. Do khuôn khổ bài viết có hạn nên còn nhiều điểm, đặc biệt là giáo dục đại học, không được bàn tới. Bài viết này là phát triển một số ý đã trình bày trong «Bản Ý Kiến» của 14 trí thức viết về cải cách toàn diện để phát triển đất nước, mà tôi có tham dự.

Print Friendly
 

25 comments to Những hướng cải cách cần thiết cho nền giáo dục Việt Nam

  • hong van MonsterID Icon hong van

    Sach giao khoa tieng Viet hien cung dang duoc cai cach doi moi.
    http://ygiao.blogspot.com.au/2012/08/sach-tieng-viet-lop-3-ke-thu-cua-hai-ba.html

    SÁCH TIẾNG VIỆT LỚP 3: KẺ THÙ CỦA HAI BÀ TRƯNG LÀ KẺ THÙ NÀO?

    Chủ điểm đầu tiên của cuốn sách này là Bảo vệ Tổ Quốc. Bài đầu tiên của chủ điểm và cũng là của cuốn sách là bài “Hai Bà Trưng”, kể về cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng.
    Các địa danh trong bài được nêu ra cụ thể là: Mê Linh, thành Luy Lâu.
    “Phe ta” có các nhân vật:Trưng Trắc, Trưng Nhị, Thi Sách, đoàn quân khởi nghĩa.
    “Phe địch” được liệt kê theo thứ tự trong bài: giặc ngoại xâm, quân xâm lược, tướng giặc Tô Định, kẻ thù, giặc, quân thù và cuối cùng lại là ngoại xâm.
    Tội ác của “địch” được vạch trần, tố cáo mạnh mẽ trong đoạn đầu tiên: “Chúng thẳng tay chém giết dân lành, cướp hết ruộng nương màu mỡ. Chúng bắt dân ta lên rừng săn thú lạ, xuống biển mò ngọc trai, khiến bao người thiệt mạng vì hổ báo, cá sấu, thuồng luồng”, từ đó “Lòng dân oán hận ngút trời, chỉ chờ dịp vùng lên đánh đuổi quân xâm lược”.
    Đọc đi đọc lại cả bài bao nhiêu lần, quên cả việc bọc sách cho thằng cu, mình cũng không thấy chỗ nào nói rõ kẻ thù của Hai Bà Trưng, cũng là kẻ thù của đất nước ta hồi đó, là kẻ thù nào….

  • Dag MonsterID Icon Dag

    Bài này (ngoài vấn đề chính: kẻ thù của hai bà Trưng là ai?)không biết nên đặt vào thể loại nào, vì lịch sử không ra lịch sử, văn cũng chẳng ra văn. Vẫn là những khẩu hiệu khô khan, chữ nhiều nghĩa ít, cái khuôn mẫu cổ hủ từ mấy chục năm nay.

    Tôi từng xem trên TV4 một giáo sư sử học nổi tiếng phát biểu đại để: thời xưa ta muốn bắt tay với những nước khác, cứ đưa tay ra thì họ rụt tay vào; ngày nay nước nào cũng muốn bắt tay với ta!? Tôi không biết ổng định nói “thời xưa” tức là thời nào? Nếu hiểu thời xưa trong lịch sử (vì ông là nhà sử học) thì nước nhà phía đông có biển, phía tây rừng núi hiểm trở, muốn đánh nhau với Ai Lao cũng khó. Chỉ còn có phương bắc phải chống nhau với Tầu, phía nam bắt nạt Chiêm Thành. Còn ai nữa mà bắt tay mới chả bắt chân? Những người đầu nghành còn thế thì không lấy gì làm ngạc nhiên nếu như sách vở nó vớ vẩn như vậy.

    Nền giáo dục Việt Nam bị chính trị hóa quá mức, thực tế đặt mục đích bảo vệ thể chế lên hàng đầu, thành thử bị lệch lạc, phiến diện, không có tính nhân văn, không trang bị cho thể hệ trẻ, và hậu quả là cho cả xã hội, những kiến thức phổ thông cơ bản tối cần thiết cho sự phát triển lâu dài của quốc gia. Sự chênh lệch kiến thức giữa xã hội Việt Nam so với các xã hội khác tôi cho rằng rất lớn. Ngày nay lại thêm vào nền kinh tế nửa thị trường, nền giáo dục cũng nhiễm thêm tệ tham những nữa. Vả lại chính những người làm cải cách cũng cũng từng được đào tạo và không thoát khỏi được ảnh hưởng của một nền giáo dục chẳng ra thế nào. Cho nên không biết có phép gì cứu cho được nền giáo dục Việt Nam?

  • [...] Những hướng cải cách cần thiết cho nền giáo dục Việt Nam [...]

  • hongvan MonsterID Icon hongvan

    http://baohay.vn/chuyen-de/hot-facebook/247830/tho-sinh-vien-ra-truong-khien-dan-mang-suc-soi.html
    Thực trạng sinh viên ra trường

    Đầu đường Xây dựng bơm xe
    Cuối đường Kinh tế bán chè đậu đen
    Ngoại thương mời khách ăn kem
    Các anh Nhạc viện thổi kèn đám ma
    Ngân hàng ngồi dập đô la
    In giấy vàng mã, sống qua từng ngày
    Sư phạm trước tính làm thày
    Giờ thay kế toán, hàng ngày tính lô.
    Điện lực chẳng dám bô bô,
    Giờ đang lầm lũi phụ hồ trên cao.
    Lập trình chả hiểu thế nào,
    Mở hàng trà đá, thuốc lào…cho vui
    Nông nghiệp hỏi đến ngậm ngùi
    “Số em chắc chỉ tiến lùi theo trâu”
    Nhìn quanh, Thương mại đi đâu?
    Hóa ra là đã nhảy tàu đi buôn…..
    Ngoại ngữ vẻ mặt thoáng buồn
    Đang ngồi viết sớ, kiêm luôn bói bài.
    Báo chí buôn bán ve chai
    Giao thông đi chở thuê ngoài Đồng Xuân.
    Bách khoa cũng gặp đôi lần
    Buôn đồ điện hỏng, kiếm cân dây đồng
    Mỹ thuật thì đang chổng mông
    Đục khắc bia mộ, cũng mong lên đời
    Mỏ địa chất mới hỡi ôi
    Sáng thồ hai sọt, chào mời mua than
    Thuỷ sản công việc an nhàn
    Sáng cân mớ cá, cuối làng ngồi rao…!
    Hàng hải ngồi gác chân cao
    Bao giờ trúng số mua tàu ra khơi
    Bác sĩ, y tá có thời
    Học xong về huyện được mời chích heo…

  • Giáo dục Vietnam nên đón nhận những thành quả của phong trào Học liệu Mở (OCW), tài nguyên Giáo dục Mở (OER), MOOC, …
    Tri thức khi được mở cửa, chia sẻ, đón nhận và phản hồi sẽ thúc đẩy cho sự phát triển và cải tổ.

Leave a Reply

  

  

  

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Spam Protection by WP-SpamFree