Nhà toán học đã cảnh báo khủng hoảng tài chính

Giáo sư Paul Embrechts (sinh năm 1953), giám đốc RiskLab ở ETHZ (Đại học Công nghệ Zurich, Thụy Sĩ), là một trong những nhân vật hiếm hoi trên thế giới đã cảnh báo với các nhà chức trách về các lỗ hổng lớn trong hệ thống quản lý rủi ro tài chính thế giới — một điều ắt dẫn đến khủng hoảng tài chính — từ năm 1998, gần chục năm trước khi cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2007 xảy ra đúng như kịch bản đã được cảnh báo.

Giới khoa học biết đến GS Embrechts như là một nhà toán học lớn, người đã từng làm trưởng khoa toán tại ETHZ, và đang là thành viên của nhiều hội đồng khoa học trên thế giới. Ông là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực toán bảo hiểm và quản trị rủi ro, và đã công bố hơn một trăm bài báo khoa học về vấn đề này. Nhiều quyển sách của ông về quản trị rủi ro, đặc biệt là quyển “Quantitative Risk Management: Concepts, Methods, and Tools” mà ông viết cùng với hai học trò cũ của mình là GS Frey và GS McNeil, đã trở thành “sách gối đầu giường” của các chuyên gia quản lý rủi ro tài chính.

Ngoài công tác khoa học, GS Embrechts còn trực tiếp làm việc cho giới tài chính trong nhiều năm. Ông đã hoặc đang là thành viên hội đồng quản trị hay hội đồng khoa học của các tập đoàn lớn như Swiss Re,  Bank Julius Baer, Fitch, v.v. Đồng thời, ông làm tư vấn cho các tổ chức điều hành trung ương hay quốc tế, như là Federal Reserves (ngân hàng trung ương của Mỹ), Hội đồng soạn thảo công ước Basel 3, ngân hàng trung ương Hồng Kông, v.v. Các quĩ đầu tư mạo hiểm (hedge funds) lớn cũng cầu cạnh ông tư vấn về quản trị rủi ro.

Sự cảnh báo của GS Embrechts và các cộng sự của mình về khủng hoảng tài chính thế giới dựa trên một mảng lý thuyết toán học về quản trị rủi ro, gọi là lý thuyết các biến cố hiếm (extreme value theory), mà Embrechts là một trong những cha đẻ. Lý thuyết này chỉ ra rất nhiều điều quan trọng, ví dụ như: vì sao VaR (value at risk) dùng trong công ước Basel 2 về quản lý rủi ro ngân hàng lại là một thước đo tồi cho quản trị rủi ro, và cần được thay thế bằng thước đo khác tốt hơn, vì sao nhiều sản phẩm tài chính có độ rủi ro cao hơn nhiều lần so với người ta tưởng, vì sao không thể tính đảm bảo an toàn đến 99,9% như người ta đặt ra, vì sao việc định giá các sản phẩm phái sinh như “CDO square” là  không thể thực hiện được chính xác (không có mô hình toán học nào cho phép định giá nó một cách đáng tin), và việc buôn bán chúng với số lượng lớn trên thị trường tài chính tạo rủi ro khủng hoảng tài chính toàn cầu (là điều đã xảy ra vào năm 2007), v.v. Nếu như trước năm 2007, các cảnh báo của Embrechts và cộng sự bị các ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách bỏ ngoài tai, thì những năm sau đó, mất bò mới lo làm chuồng, các tổ chức như Federal Reserves hay Quĩ tiền tệ quốc tế (IMF) đang đặc biệt quan tâm đến các công trình “mang tính hàn lâm” như của ông.

Trong những ngày cuối tháng 10 đầu tháng 11/2011 vừa qua, tuy luôn rất bận, nhưng GS Embrechts đã nhiệt tình nhận lời mời đến đọc bài giảng tại Việt Nam, ở trường chuyên đề Pháp-Việt “Các phương pháp toán học trong tài chính và kinh tế” tại Đồ Sơn, và ở ĐHBKHN và ĐHSPHN (Trung tâm toán tài chính và công nghiệp Hà Nội). Các bài giảng của GS Embrechts vô cùng hấp dẫn, và cho thấy sự quan trọng của toán học, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo hiểm và quản trị rủi ro. Trong bài giảng đại chúng của mình tại ĐHSPHN, GS Embrechts cũng nhấn mạnh đến giáo dục và bao hiểm xã hội, là hai điều hết sức quan trọng. Ông cũng cảnh báo về việc giới tài chính ngày nay sản sinh ra nhiều sản phẩm tài chính vô bổ cho xã hội mà chỉ góp phần làm tăng rủi ro.

Sau khi rời VN vào ngày 05/11/2011, GS Embrechts sẽ quay trở lại châu Á chỉ một hôm trong tháng 11, lần này là đi Hồng Kông để tư vấn cho ngân hàng trung ương ở đó và đọc một bài giảng đại chúng tại Đại học HongKong.

Những người bỏ lỡ dịp tiếp xúc với GS Embrechts ở VN trong những tuần vừa qua có thể sẽ còn có dịp được gặp mặt ông vào hè sang năm tại Sài Gòn. Theo kế hoạch, chúng tôi sẽ tổ chức trường hè về toán tài chính, với trong điểm là quản trị rủi ro, vào tháng 8 sang năm tại Saigon, và đã mời GS Embrechts đến giảng bài. GS Embrechts rất bận, nhưng đã hứa là nếu thu xến được thì sẽ đến,thậm chí sẽ đi cùng với phu nhân.

Một vài bức ảnh (bấm vào sẽ ra khổ to hơn):

GS Paul Embrechts thăm Viện Toán vào 02/11/2011

(Từ trái sang phải: NTZung, P. Embrechts, NV Trung, NV Dũng)

Một số giảng viên và học viên trường chuyên đề Pháp-Việt thăm quan vịnh Hạ Long (GS Embrechts ngồi phía sau cùng bên phải)