Rủi ro lũng đoạn giá trong đầu tư

Lũng đoạn giá là khi có một cả nhân hay tổ chức nào đó cố tình kéo giá chứng khoán đi lên hay đi xuống bằng nhiều cách khác nhau nhằm chuộc lợi từ đó. Hiện tượng lũng đoạn giá xảy ra thường xuyên trên thị trường chứng khoán, trong suốt mấy thế kỷ nay, ở khắp nơi trên thế giới. Tổng số tiền thu lợi bất chính hàng năm từ việc lũng đoạn giá có thể lên tới hàng trăm tỷ hay thậm chí hàng nghìn tỷ USD. Những người chịu rủi ro, thiệt hại từ việc lũng đoạn giá này là các nhà đầu tư, các quĩ đầu tư, các doanh nghiệp, chính phủ (tức là nhân dân, kể cả những người không tham gia thị trường chứng khoán).

Có rất nhiều mánh khóe, phương pháp lũng đoạn giá khác nhau. Ví dụ như:

* Sử dụng nhiều tài khoản khác nhau, tự mua từ bán cho chính mình, để đẩy lượng giao dịch tăng lên (thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư) và đẩy giá theo hướng mình muốn.

* Dùng đòn bẩy và các công cụ tài chính phái sinh để kiểm soát một lượng lớn cổ phiếu nhằm ép giá.

* Đưa ra các báo cáo, khuyến cáo, tin đồn, v.v. nhằm kích thích các nhà đầu tư mua vào hay bán ra.

* Mua vào một lượng lớn chứng khoán trước khi đẩy giá lên. Sau khi đã đẩy được giá lên rất cao thì bán số chứng khoán đó ra cho các nhà đầu tư bị mắc bẫy, mua vào với giá cao vì tưởng là chứng khoán đó hấp dẫn ở giá cao như vậy. (Thông thường giá sẽ sụt xuống lại sau đợt lũng đoạn thổi giá lên cao). Hoặc ngược lại, bán khống chứng khoán trước khi dìm giá xuống thấm, khiến các nhà đầu tư đang giữ chứng khoán hoang mang không còn tin tưởng vào chứng khoán mình giữ, hoặc là bị thua lỗ buộc phải bán ra để cắt lỗ. Mua lại chỗ đã bán khống với giá rẻ, khi các nhà đầu tư buộc phải bán ra để cẳt lỗ hoặc bán ra vì hoang mang.

* Đẩy giá lên rồi lại đẩy giá xuống rồi lại đẩy giá lên, v.v., để chuộc lợi cả chiều đi lên lẫn chiều đi xuống của chứng khoán: tung tin xấu để đẩy giá xuống, rồi mua vào, tung tin tốt để đẩy giá lên, rồi bán ra, rồi lại tung tin xấu, và cứ thế.

Vì những trò lũng đoạn giá cho phép kiếm tiền nhanh chóng trên thị trường, và lại khó bị bắt, nên rất nhiều “thế lực” tham gia trò này. Có thể coi nó là một thứ tham nhũng, và khi tham nhũng có lời cao và khả năng bị trừng trị thấp, thì tham nhũng trở nên rất phổ biến). Không chỉ có các nhóm cá nhân nhỏ, mà cả các tập đoàn tài chính lớn như Goldman Sachs cũng dính vào các trò lũng đoạn giá. Sự lũng đoạn phổ biến đến mức, các mô hình biến động giá chứng khoán đều sẽ bị thiếu sót nếu không tính đến yếu tố lũng đoạn giá.

Có những khi có hai hay nhiều nhóm khác nhau cùng muốn lũng đoạn giá một chứng khoán, nhưng theo hướng khác nhau (một nhóm muốn đẩy giá xuống còn nhóm kia muốn đẩy giá lên), dẫn đến sự “đánh nhau” ngoạn mục trên thị trường, và cổ phiếu giao động rất mạnh. Ví dụ như là cổ phiếu của Wolkswagen vào năm 2008.

Các chứng khoán càng nhỏ, càng ít minh bạch, thì càng dễ bị lũng đoạn. Điều này làm tăng độ rủi ro khi đầu tư vào các công ty nhỏ, so với các công ty lớn. Tuy nhiên, kể cả các chứng khoán lớn, hay những mặt hàng rất lớn như là dầu hỏa hay ngoại tệ cũng có thể bị lũng đoạn về giá. Trong trường hợp này, sự lũng đoạn về giá có thể đi kèm với cả lũng đoạn về chính trị hay những trò khủng bổ.

Xuất phát từ quan điểm lũng đoạn giá có thể giải thích nhiều hiện tượng biến động của thị trường chứng khoán, ví dụ như:

– Sự “co giật” của giá chứng khoán trong ngắn hạn, tạo ra bởi sự tung ra các lệnh bán ồ ạt trong một khoản thời gian rất ngắn rồi đến các lệnh mua ồ ạt ngay sau đó hoặc ngược lại. Các nhà đầu tư đặt lệnh “stop” sẽ bị bật khỏi trạng thái của mình trong quá trình co giật này.

– Những sự thổi giá hay dìm giá, dẫn đến giá cổ phiếu có khi lên đến trên 5 lần “giá trị nội tại” (fair value, tính theo các công thức định giá) hay chỉ còn 1/5 giá trị nội tại, tạo ra các “mania” trên thị trường.

Để lũng đoạn được giá, thường cần có điều kiện thích hợp. Bởi vậy phần lớn những người lũng đoạn giá là những “tay trong” hay những người móc nối được với các “tay trong” như: các giám đốc của các công ty cỏ phần (lũng đoạn giá cổ phiếu của chính công ty mình), nhân viên  các công ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư, các cổ đông lớn, v.v.

Sự thịnh hành của “technical trading”, tức là sự đầu cơ chứng khoán chỉ dựa trên biến động của giá cả và khối lượng giao dịch chứ không cần biết giá trị nội tại ra sao (cứ thấy cổ phiếu có “hướng đi lên” thì nhảy vào mua, “hướng đi xuống” thì bán hoặc bán khống) là môi trường thuận lợi cho sự lũng đoạn giá, bởi vì những người lũng đoạn giá chỉ cần cố tình tạo ra được “bức tranh thị trường” hợp mắt với các nhà đầu cơ, là sẽ rất nhiều nhà đầu cơ “cắn câu” nhảy vào.

Bản thân ngành tài chính chứng khoán là một ngành tham lam, tập trung nhiều nhân vật tham lam, muốn “tăng trưởng”, kiếm lời bằng mọi cách. Khi ngành này phình to quá mức, thì từ chỗ có tác dụng bôi trơn nền kinh tế nó đi đến phản tác dụng làm hỗn loạn nền kinh tế, với các sản phẩm tài chính phái sinh gây rủi ro quá cao, với những đợt mania và lũng đoạn giá, v.v. các “market mania” có thể được giải thích là do chính ngành tài chính cố tình gây ra, vởi vì ngành này kiếm tiền dễ nhẩt là nhờ có các mania đó. Cứ sau khi “boom” thì phải đến “bust” (nhưng khi “bust” thì dân thường bị thiệt hại nhiều, chứ ngành tài chính đã ăn bẫm và tẩu tán rồi), để chuẩn bị cho một đợt “boom” mới, tức là một đợt vơ vét mới.

Đối với các “nội gián” trong tài chính, thì lũng đoạn giá không phải là rủi ro về tài chính mà là cơ hội vơ vét làm giầu bất chính. Có rủi ro chăng thì là rủi ro về mặt đạo đức, biến thành những con người kiếm lời bất chính, làm hại cho xã hội. Nhưng đối với các nhà đầu tư nói chung, thì lũng đoạn giá là một rủi ro đáng kể, cần có những biệt pháp làm giảm thiệt hại của nó.

Một số biện pháp là:

* Có các bộ luật nghiêm ngặt nhằm trừng trị thật nặng các trò lũng đoạn giá, khuyến khích thích đáng sự phát hiện và xử lý các trò lũng đoạn giá.

* Tránh các loại chứng khoán dễ bị lũng đoạn, đặc biệt là các chứng khoán ít minh bạch, ít thông tin.

* Cảnh giác với các khuyến cáo “nên mua”, “nên bán” của các công ty chứng khoán, vì phần lớn các khuyến cáo đó không có giá trị gì (đặc biệt khi mà đấy là đấy là các khuyến cáo “cho không” không mất tiền mua), nhiều khi chỉ là trò cò mồi. Cần có nguồn phân tích độc lập đáng tin tưởng.

* Có dự trữ và các biện pháp đề phòng khi giá cổ phiếu bị lũng đoạn. Ví dụ như nếu là cổ phiếu tốt có giá trị cao hơn nhiều so với giá, nhưng giá bị đi xuống 1/2, thì không phải vì thế mà bán ra, mà ngược lại cần có tiền dự trữ để có thể mua vào hoặc mua thêm lúc đó. Ngược lại, cổ phiếu “rởm rít” nhưng giá cứ thế đi lên, thì không phải vì thế mà cũng nhảy vào mua theo khi giá nó cao quá so với giá trị thực, bởi vì sau đợt mania sẽ đến múc giá nó sập lại về giá trị thực, và phần lớn những người mua nó ở giá cao sẽ bị thua lỗ (trừ bản thân những người tạo ra mania và một số nhỏ những người ăn may nhảy ra kịp thời)

Một số ví dụ về lũng đoạn giá (ví dụ thì rất nhiều, sẽ viết lại đây một số cái làm minh họa)

Nghe nói ở VN lũng đoạn giá khá nhiều, chỉ cần có vài trăm tỷ VND hay thậm chí vài chục tỷ VND là có thể lũng đoạn cổ phiếu của một mã chứng khoán nào đó, đặc biệt nếu có “tay trong” (trong khi những vụ bị xử lý thì rất hiếm ?). Một ví dụ biến động giá cho thấy có sự lũng đoạn đằng sau đó là mã VSP: lên từ mấy chục thành 200 rồi lại rơi về mấy chục, trong vài tháng. Quá trình đi lên có những “phân tích”, “giới thiệu cho nhà đầu tư” xem VSP “tốt” ra sao. Và tất nhiên khi nhà đầu tư mắc câu mua vào với giá cao ở mức 150-200 thì cũng là lúc chính những người nói “VSP rất tốt” đó bán ra khối lượng lớn, chuộc lợi và gây thiệt hại cho các nhà đầu tư.

Một vụ lũng đoạn thị trường ở Turkey bị phát hiện, dẫn đến 26 người bị bắt: http://www.todayszaman.com/news-248571-26-arrested-in-stock-market-manipulation-probe.html

Một vụ “làm giá” platinum và palladium trong giai đoạn: Một tin ngày 30/04/2010: Moore Capital Management, the veteran hedge-fund firm ensnared earlier this year in a U.K. insider-trading probe, agreed to pay $25 million to settle a regulatory investigation over allegedly manipulative commodity-futures trading during 2007-2008.

HongKong bỏ tù 4 người trong một vụ lũng đoạn thị trường (26/11/2009): http://www.ft.com/cms/s/0/4c9ddab6-daa1-11de-933d-00144feabdc0.html#axzz1QOyz5pOx . “According to the regulator, shares traded among the four from August 1 to September 5 in 2005, increased Asia Standard Hotel’s market value by HK$4bn”. (Sau hơn 1 tháng 4 người này mua đi bán lại với nhau đã đẩy vốn hóa của Asia Standard Hotel lên cao hơn lúc trước là 4 tỷ đô la Hongkong).

Vụ Volkswagen năm 2008 có lúc trở thành hãng có vốn hóa lên đến 370 tỷ USD, cao nhất thế giới, do sự “đánh nhau” giữa “longs” và “shorts” tạo ra: xem chẳng hạn http://www.reuters.com/article/2008/10/28/us-volkswagen-idUSTRE49R3I920081028

Một số tài liệu tham khảo:

R.K. Aggarwal, R. Wu, Stock market manipulation — theory and evidence, 11/2003.

http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentTOC____6469.aspx (2005)

Print Friendly

1 comment to Rủi ro lũng đoạn giá trong đầu tư

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.