Những rủi ro không được tính đến

(Sửa lần cuối: 28/06/2011)

Trong việc quản lý rủi ro,có một loại rủi ro khá đáng sợ, là rủi ro không được tính đến.

Một ví dụ là thảm họa hạt nhân ở Fukushima. Về mặt lý thuyết, các nhà máy điện nguyên tử phải có hệ thống phòng chống rủi ro rất tốt, vì nếu để xảy ra tai nạn thì thiệt hại khổng lồ. Thế nhưng, người ta vẫn luôn luôn sơ hở khi tính toán các tình huống rủi ro. Ở Fukushima thì người ta không tính đến khả năng có sóng thần cao ập vào, rồi khả năng hệ thống máy bơm nước dự trữ cũng không dùng được, v.v. Sau khi đã thiệt hại tính ra đến hàng trăm tỷ USD và ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của bao nhiêu người rồi thì “mất bò mới lo làm chuồng”.

Fukushima chỉ là một ví dụ. Trên thực tế, rất hay xảy ra các rủi ro mà không được tính đến, không có dự phòng từ trước, gây ra những thiệt hại lớn. Khủng hoảng tài chính 2008 là một ví dụ khác. Dù các nhà băng có phải tuân theo Basel 2 này nọ, có dự trữ bắt buộc này nọ, thì cả hệ thống tài chính thế giới vẫn bị lao đao, với hàng loạt tập đoàn tài chính lớn phá sản.

Tại sao lại có các rủi ro không được tính đến?

Cho dù trong qui trình quản lý rủi ro, người ta đã mất công phân loại tỷ mỉ các rủi ro cũng như đề ra các biện pháp xử lý chúng, thì vẫn có các rủi ro không được tính đến. Có thể nêu ra mấy nguyên nhân chính như:

* Chưa có tiền lệ: Những rủi ro đó chưa xảy ra trước đó, nên chưa được “đặt tên”, “phân loại”, đưa vào qui trình quản lý rủi ro.

Ví dụ: Ngày thứ hai 19/10/1987 được gọi là “ngày thứ hai đen tối” (black monday) của thị trường chứng khoán vì chỉ trong một ngày đó thị trường chứng khoán Mỹ giảm mất 20.5% ! Đây là một sự kiện chưa từng xảy ra trước đó, và nếu theo các ước tính dựa trên số liệu trước đó thì phải hơn 2000 năm mới xảy ra một lần như vậy, bởi vậy tất cả mọi người đều bị bất ngờ khi nó xảy ra.

* Các sai sót của mô hình: không mô hình nào có thể chính xác và bao trùm tất cả.

* Thiếu thông tin và kinh nghiệm: có thể rủi ro đó là đã từng xảy ra, và đã có những nơi biết đến, nhưng ở chỗ nào đó thì nó chưa được biết đến.

* Sự chủ quan của con người: có thể có từng biết là có rủi ro như vậy “về mặt lý thuyết”, nhưng chủ quan không nghĩ là nó có thể xảy ra đối với mình, quá chủ quan và tin tưởng.

Ví dụ: Vụ thảm họa hạt nhân Fukushima không phải là không có những cảnh báo từ trước từ phía một số nhà khoa học trên thế giới, nhưng bản thân những người chịu trách nhiệm quản lý rủi ro cho Fukushima thì chủ quan, không ngờ đến; họ chạy các mô hình “chứng tỏ” là Fukushima rất an toàn, không thể xảy ra tai nạn như vậy! [Tìm nguồn trích dẫn !]

* Cố tình không tính: Nhiều khi người ta cố tình che dấu các rủi ro, coi chúng như là không có, bởi vì nếu tính cả chúng thì sẽ ra một bức tranh xấu về tình hình hiện tại. Ví dụ như ngành điện hạt nhân sẽ cố tình giảm nhẹ các rủi ro để tính ra giá thành điện hạt nhân rẻ, ngành ngân hàng sẽ cố tình giảm nhẹ các rủi ro của các sản phẩm tài chính phái sinh hay của các khoản vay nợ đầu cơ, v.v.

Làm gì với các rủi ro không được tính đến ?

* Trong qui trình quản lý rủi ro, cần có mục “rủi ro chưa được tính đến”. Tức là ngoài các loại rủi ro đã tính đến và cách xử lý chúng, thì cần xác định trong trường hợp có loại rủi ro mới xảy ra, chưa tính đến, thì sẽ làm các biện pháp cấp bách nào.

* Luôn xác định là mức độ rủi ro thường cao hơn là ta tưởng, và bởi vậy cần thận trọng hơn, có nhiều “dự trữ”, “đệm an toàn” hơn.

* Kiểm tra thường xuyên qui trình quản lý rủi ro để tìm ra và lấp các lỗ hổng trong đó.

* Bảo hiểm cho các rủi ro đặc biệt chưa được tính đến ?

Print Friendly

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.