Vài tư liệu về Vũ Đình Hòe (Bộ trưởng GD đầu tiên của VN mới)

Một số từ liệu về ông Vũ Đình Hòe, trao đổi trên diễn đàn về khoa học của VN, do ông Nguyễn Xuân Xanh  cung cấp, tôi copy lại đây.

Quay lại thời 1945 có thể thấy nhiều chính sách và tư tưởng của những người tham gia chính quyền thời đó rất tiến bộ.

CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC MỚI VÀ SỰ TỔ CHỨC CÁC BỰC HỌC

Luật sư Vũ Đình Hòe

(Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục trong Chính phủ lâm thời ngày 2-9-1945)

(*Trích đoạn*)

Nền giáo dục mới ấy đặt trên ba nguyên tắc căn bản: *dân chủ*, *dân tộc*và
*khoa học* và theo tôn chỉ phụng sự lý tưởng quốc gia….

Nền giáo dục mới sẽ làm một nền giáo dục *duy nhất* và bình *đẳng*: trên
con đường học vấn, các trẻ em sẽ không vì cha mẹ giàu sang hay nghèo hèn mà
hơn kém nhau, nhưng chỉ hơn kém nhau vì trí tuệ cao hay thấp, vì các khả
năng về tinh thần có nhiều hay ít mà thôi.

Nền giáo dục mới, xây dựng trên nguyên tắc dân tộc, sẽ một mặt mở mang
những đặc tín, những năng lực của giống nòi, một mặt đào tạo một tinh thần
quốc gia mãnh mẽ sáng suốt, để quốc dân biết đem toàn lực *phụng sự tổ
quốc* trong khi *phụng sự lý tưởng dân chủ*.

Nó sẽ không có tính chất nhồi sọ, với những chương trình quá nặng, làm cho
trẻ vì phải vùi đầu suốt ngày đêm trong đống sách, đến nỗi sức lực hao mòn,
tinh thần kiệt quệ, đang là một đứa trẻ thông minh lanh lợi mà có thể biến
thành một đứa trẻ đần độn, lờ đờ. Nó sẽ không quá trọng lý thuyết mà coi rẻ
thực hành để cho học vấn không thể đem ứng dụng vào đời sống hàn gnga2y của
cá nhân và đoàn thể. Nó sẽ không quá thiên về mặt giáo huấn mà nhãnh bỏ phận
dượng dục, chỉ chú trong về trí dục mà coi thươ82ng đức dục, để tạo nên
những ẻ có học thức nhưng thiếu lương tâm và ý chí, thành ra những phần tử
vô ích và có khi có hại cho quốc gia xã hội.

Bậc đại học gồm các ban văn khoa, khoa học, pháp lý theo chế độ chuyên
môn, và những trường Cao đẳng chuyên môn, học theo chương trình nhất định và
niên hạn nhất định ít nhất là 3 năm (y học, dược học, mỹ thuật, thương mại,
nông lâm, kiến trúc, điện học v.v…) Sinh viên tốt nghiệp bậc Đại học sẽ có
bằng Đại học sĩ hoặc Bác sĩ.

Tiếp nối vào bậc đại học sẽ có những nghiên cứu viện mà ngay ở bậc đại học
các sinh viên có thể tham gia vào. Những Nghiên cứu viện này là nơi sưu tầm,
phát minh, đào tạo những nhà bác học, những nhân tài cho xứ sở và cho nhân
loại. Gía trị của bậc đại học có bật nổi lên được là do nơi kết quả của
những viện nghiên cứu này, nó đem lại một nền học thuật dân tọc và khoa học.

Cái quan niệm giáo dục này trái hẳn với quan niệm cũ. …Có lẽ công việc khó
khăn nhất, công phu nhất là việc đào tạo giáo viên mới và huấn luyện lại
giáo viên cũ. Bao nhiêu nếp xưa phái xóa bỏ, bao nhiêu đức tính mới phải tự
rèn lấy, cả một thái độ, tinh thần phải thay đổi! Việc xây dựng về giáo dục
liên quan mật thiết đến công cuộc kiến thiết kinh tế quốc gia…

Tư liệu trong *Khoa cử & Giáo dục Việt Nam*

của Nguyễn Q. Thắng, nxb Tổng hợp TPHCM)

————

http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/399589/Vi-bo-truong-cua-giao-duc-vi-nhan-sinh.html

Vị bộ trưởng của giáo dục vị nhân sinh

TT – Chỉ một tuần sau khi được giao nhiệm vụ đứng đầu Bộ Quốc gia giáo
dục, vị bộ trưởng đầu tiên của nước VN dân chủ cộng hòa đã trình Chính phủ
hàng loạt quyết định quan trọng.
Tốt nghiệp khoa luật ĐH Đông Dương, tấm bằng cử nhân luật thời bấy giờ
sẽ là tiền đề tốt để anh thanh niên Vũ Đình Hòe dự tuyển làm quan hành chính
hoặc tư pháp trong bộ máy cai trị thuộc địa của Pháp.
Nhưng một lần tình cờ chứng kiến cảnh dân An Nam sụp lạy “cụ lớn” công
sứ Pháp khiến anh tân cử nhân từ bỏ ý định làm quan. Anh tiếp nối truyền
thống gia tộc đã sáu đời liên tục giữ nghiệp ông đồ. Mới 21 tuổi nhưng đã là
một thầy giáo dạy tư có tiếng, Vũ Đình Hòe được mời giảng dạy ở hai trường
danh giá đất Hà thành lúc bấy giờ là Trường Thăng Long và Gia Long.
Nhà báo làm… bộ trưởng giáo dục
Năm 1941 (năm ấy ông Hòe 29 tuổi), tờ báo* Thanh Nghị* ra đời và ông
được cử làm chủ nhiệm (êkip thực hiện tờ báo còn có Phan Anh, Vũ Văn Hiền,
Đỗ Đức Dục…). Tờ báo chuyên nghiên cứu các vấn đề chính trị, kinh tế, xã
hội và văn hóa đối với công cuộc kiến thiết quốc gia trong tương lai.
Trên tờ báo này, ông Hòe đã viết nhiều bài chuyên đề về giáo dục mà sau
này xuất bản thành sách như *Những phương pháp giáo dục ở các nước* *và
vấn đề cải cách giáo dục* (Thanh Nghị tùng thư, Hà Nội, 1945), *Một nền
giáo dục bình dân* (NXB Đại La, Hà Nội, 1946).
Cách mạng Tháng Tám thành công, ông Vũ Đình Hòe được bổ nhiệm chức bộ
trưởng Bộ Quốc gia giáo dục, khi ấy ông mới 33 tuổi. Theo hồi ký của ông (do
gia đình cung cấp): “Sau này tôi mới được biết Bác Hồ có đọc báo *Thanh
Nghị* (xuất bản từ tháng 5-1941 đến tháng 8-1945 – PV). Biết tôi trăn trở
nhiều với nền giáo dục cho mọi người bình dân nên Bác mới cử tôi – một nhà
giáo bình thường, nguyên chủ nhiệm một tờ báo – làm bộ trưởng giáo dục đầu
tiên của nhà nước vì dân”.
*“Một tuần sau khi được giao phụ trách Bộ Giáo dục, tôi và các anh em
đồng sự xin phép được yết kiến Hồ Chủ tịch. Anh bảo vệ cao lớn dẫn chúng tôi
lên phòng Bác. Trời đã nhá nhem. Thoáng thấy chúng tôi, Bác tươi cười, vẫy
tay: “Muộn rồi đấy! Ta tranh thủ làm việc, nhỉ?”.*
*- Thưa Cụ chủ tịch. Chúng tôi xin phép trình bày ba việc để xin Cụ chỉ
giáo.*
*- Tôi nghe. Việc thứ nhất?*
*- Dạ, việc thứ nhất: Hưởng ứng lời kêu gọi của Cụ cho đồng bào cả nước
diệt ba tên giặc: giặc dốt, giặc đói, giặc ngoại xâm, Bộ Giáo dục chúng tôi
trình Cụ dự thảo sắc lệnh thanh toán nạn mù chữ. Trong vòng một năm thành
lập Nha Bình dân học vụ và chuyển mọi cơ sở vật chất, tài liệu, các cấp quản
lý và giáo viên của Hội truyền bá quốc ngữ sang ngành học mới này.*
*- Bộ định cử ai phụ trách?*
*- Dạ, đây có mặt trong đoàn là đồng chí Nguyễn Công Mỹ, nguyên chi hội
trưởng truyền bá quốc ngữ Hải Phòng.*
*- Được, tôi tán thành ra sắc lệnh này và sẽ trình Chính phủ quyết định.
Đến việc thứ hai?*
*- Chúng tôi đề nghị Chính phủ chỉ thị cho Bộ Giáo dục: ngay niên học
tới đây trong tất cả các trường, kể cả trường đại học, chỉ được dùng tiếng
Việt khi học, khi dạy và trong các kỳ thi.*
*- Hay đấy. Nhưng có sợ vội quá không? Các ông đã chuẩn bị đủ chưa?*
*Theo sự phân công trước, anh Nguyễn Văn Huyên – giám đốc Nha đại học vụ
và anh Ngụy Như KonTum – giám đốc Trung học vụ, trả lời: Thưa, đã có bắt đầu
chuẩn bị. Cách đây hai năm, nhóm anh em khoa học và tạp chí Khoa Học đã bàn
bạc và viết bài về vấn đề này. Các ông Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Xiển, Nguyễn
Duy Thanh… đã biên soạn xong cuốn Danh từ khoa học đối chiếu tiếng Pháp và
tiếng Việt. Mấy tháng trước nghỉ hè đã có dạy thử ở đôi nơi. Việc khó nhưng
thưa, quyết tâm thì làm được ạ. Chúng tôi xin hứa với Chủ tịch.*
*- Thế thì bộ ra quyết định đi. Còn việc cuối cùng là việc gì?*
*Tôi nêu vấn đề cải cách giáo dục, đề nghị thay thế hẳn nền giáo dục vị
học thuật (kiểu Pháp – đào tạo những bậc tài hoa) bằng nền giáo dục vị nhân
sinh (kiểu Anh – Mỹ, đào tạo những nhà hành động, sớm phân chuyên ngành,
phân từ rộng đến hẹp, sớm dạy nghề sát với yêu cầu xây dựng kinh tế và chú
trọng dạy đạo làm người.*
*(Trích Hồi ký Vũ Đình Hòe – tư liệu do gia đình cung cấp)*
Ngày 8-9-1945, thay mặt Chủ tịch Chính phủ nhân dân lâm thời nước VN dân
chủ cộng hòa, ông Võ Nguyên Giáp (lúc bấy giờ là bộ trưởng Bộ Nội vụ) đã ban
hành sắc lệnh số 17 “Đặt ra một Bình dân học vụ trong toàn cõi VN”.
Sắc lệnh số 19 về mở lớp học buổi tối trong cả nước cho nông dân và thợ
thuyền: “Trong hạn sáu tháng, làng nào và đô thị nào cũng phải có ít ra là
một lớp học dạy được ít nhất 30 người”. Sắc lệnh số 20 về việc học chữ quốc
ngữ đối với người VN: “Trong khi đợi lập được nền tiểu học cưỡng bách, việc
học chữ quốc ngữ từ nay bắt buộc và không mất tiền cho tất cả mọi người. Hạn
trong một năm, toàn thể dân chúng VN trên 8 tuổi phải biết đọc và biết viết
chữ quốc ngữ. Quá hạn đó, một người dân VN nào trên 8 tuổi mà không biết đọc
và biết viết chữ quốc ngữ sẽ bị phạt tiền”.
Chưa đầy ba tháng sau khi nhậm chức, mặc dù đất nước đang gặp vô vàn khó
khăn, bộ trưởng Vũ Đình Hòe đã táo bạo đề nghị mở cửa lại Đại học Đông Dương
(ĐH Quốc gia VN giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Việt, bây giờ là ĐH Quốc gia
Hà Nội).
“Đây mới là hướng đào tạo đúng”
“Gần 30 năm làm việc cho ngành tư pháp. Sau này khi đã về hưu vui vầy
bên con cháu nhưng bố tôi vẫn rất tâm huyết với giáo dục. Nhà tôi có bảy anh
chị em thì bốn người tiếp nối theo nghề dạy học của bố. Trong gia đình, hễ
nói chuyện đến vấn đề giáo dục là cụ rất hào hứng. Năm 83 tuổi, cụ chuyển
vào TP.HCM ở với vợ chồng tôi.
Cụ chủ động yêu cầu tôi tạo điều kiện cho cụ tìm hiểu về việc dạy và học
ở Trường đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM. Dẫn cụ đi thăm một số xưởng thực
hành trong trường và Trung tâm Việt – Đức (trung tâm đào tạo giáo viên kỹ
thuật và công nhân kỹ thuật lành nghề của Đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM),
cụ rất vui bảo: “Đây mới là hướng đào tạo đúng. Đừng quá thiên về lý thuyết
mà phải thực hành, phải chú trọng đến tay nghề” – kỹ sư Vũ Bảo Tuyên, nguyên
tổ trưởng bộ môn kỹ thuật điện Trường đại học Sư phạm kỹ thuật, con gái của
cụ Vũ Đình Hòe, kể.
Theo lời kỹ sư Vũ Bảo Tuyên, cụ vẫn để tâm nghiên cứu về giáo dục. Cụ
vẫn thường bộc lộ rằng cụ rất tiếc đã không thực hiện được cuộc cải cách
giáo dục như đã trình với Hồ Chủ tịch. Đến bây giờ cụ vẫn thiết tha với một
mô hình nhà trường có sự kết hợp trau dồi kiến thức với rèn luyện tính khí
(nhân cách), kết hợp học với hành, sớm phân chuyên ban nhưng phải có sự liên
thông giữa hai hệ giáo dục phổ thông và giáo dục chuyên nghiệp. Cụ bảo rằng
không thể để tất cả HS đều theo con đường đại học mà phải sớm định hướng cho
HS về nghề nghiệp, tạo điều kiện cho HS kết thúc học tập ở bất kỳ cấp học
nào cũng mưu sinh được”.
HOÀNG HƯƠNG
Mừng giáo sư Vũ Đình Hòe bước sang tuổi 99
Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận thăm hỏi cụ Vũ Đình Hòe tại lễ kỷ
niệm 65 năm nền giáo dục cách mạng VN sáng 8-9 – Ảnh: MINH ĐỨC
Sáng 8-9, lễ kỷ niệm 65 năm nền giáo dục cách mạng VN và mừng đại thọ giáo
sư Vũ Đình Hòe – bộ trưởng đầu tiên Bộ Quốc gia giáo dục nước VN dân chủ
cộng hòa – bước sang tuổi 99 đã được Bộ GD-ĐT và Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật
TP.HCM tổ chức.
Nhiều lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Bộ GD-ĐT, Thành ủy, UBND TP.HCM, các sở
GD-ĐT, các trường ĐH, CĐ và đông đảo sinh viên học sinh đã đến tặng hoa,
chúc mừng giáo sư. Phát biểu tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận
nói: “Ngành giáo dục bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn cụ Vũ Đình Hòe cũng
như các thế hệ tiền bối đã khởi dựng nền giáo dục của đất nước”. Ông Luận
cũng thừa ủy nhiệm Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân gửi hoa, quà và bức thư
riêng đến giáo sư Vũ Đình Hòe.
Giáo sư Vũ Đình Hòe sinh ngày 1-6-1912, nguyên quán làng Lương Ngọc, xã
Thúc Kháng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, là hậu duệ đời thứ tư của tiến
sĩ Vũ Tông Phan. Trước Cách mạng Tháng Tám, người thanh niên trí thức Vũ
Đình Hòe vừa dạy học tư kiếm sống, vừa học và đỗ cử nhân khoa luật Đại học
Đông Dương. Sau khi trở thành luật gia, ông dạy học tại các trường tư thục
Thăng Long và Gia Long cùng với đại tướng Võ Nguyên Giáp một thời gian.
Ông là bộ trưởng Bộ Quốc gia giáo dục từ tháng 8-1945 đến tháng 3-1946,
rồi làm bộ trưởng Bộ Tư pháp trong suốt 15 năm sau đó. Trên cương vị bộ
trưởng Bộ Quốc gia giáo dục, ông cho mở cửa lại Đại học Đông Dương giảng dạy
hoàn toàn bằng tiếng Việt. Năm 1996, ông được Nhà nước tặng thưởng Huân
chương Độc lập hạng nhất.
TRẦN HUỲNH
_______________

Hãy “cãi lại” thầy cô
“Ban tổ chức đã đặt ra một câu hỏi buộc tôi phải trả lời ngay lúc này:
Cuối năm 1945, Nam bộ đang mịt mù khói lửa ngoại xâm, ngoài Bắc thì đê vỡ
lung tung, nạn đói khủng khiếp đang tái diễn. Đông đảo thanh niên đang được
kêu gọi vào các phong trào quyên vàng để Chính phủ mua súng cho bộ đội, vác
cuốc xẻng đào và san đất ở các vườn hoa, hè phố để trồng khoai lang cho đồng
bào có cái ăn thay cơm.
Vận mệnh Tổ quốc như “ngàn cân treo sợi tóc”, vậy mà các ngài phụ trách
Bộ Quốc gia giáo dục lại xin Chính phủ mở cửa gấp các trường đại học là
nghĩa làm sao? Tôi xin trả lời: Chính hoàn cảnh khó khăn như vậy mà các
trường đại học vẫn bình tĩnh khai giảng càng làm cho thế giới thấy sức mạnh
của cách mạng VN, càng cho họ thấy Chính phủ VN dân chủ cộng hòa coi trọng
truyền thống hiếu học và trọng trí thức. Việc làm ấy đáp ứng rất trúng ý
nguyện của thanh niên. Họ đến dự khai giảng rất đông.
…Các em là sinh viên đại học, không phải học sinh phổ thông cấp 4 –
chỉ cung kính tiếp thu những điều thầy cô dạy bảo và trả lời cho phù hợp để
được điểm cao. Hãy tham gia bài giảng bằng các câu hỏi của mình, thậm chí
hãy “cãi lại” thầy cô một cách lễ độ và có lý lẽ. Hãy tìm đến với thư viện,
với sách vở, bây giờ thì cả máy vi tính nữa và muốn chúng phát huy tác dụng
tối đa thì phải thông thạo ít nhất 1-2 ngoại ngữ.
Cuối cùng là phải tự định hướng nghề nghiệp: hãy chủ động tiếp cận môi
trường nghề nghiệp tương lai của mình ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường,
hãy tận dụng mọi cơ hội để học việc. Chỉ môi trường nghề nghiệp mới cho các
em biết mình còn dốt chỗ nào, thiếu những kiến thức và kỹ năng gì để kịp
thời tự bổ khuyết”.
(*Trích bài nói chuyện của cụ Vũ Đình Hòe với sinh viên ĐH Quốc gia Hà
Nội tại lễ kỷ niệm 60 năm ĐH Quốc gia Hà Nội ngày 15-1-2005 -nguồn: ĐH Quốc
gia Hà Nội*)
(Xem link:
http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/399589/Vi-bo-truong-cua-giao-duc-vi-nhan-sinh.html
)

Print Friendly

3 comments to Vài tư liệu về Vũ Đình Hòe (Bộ trưởng GD đầu tiên của VN mới)

  • minhminh MonsterID Icon minhminh

    Có một cuốn sách rất hay do bác Vũ Đình Hòe viết có tựa đề “Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh”. Mọi người nên tham khảo.

  • Phùng Tường Vân MonsterID Icon Phùng Tường Vân

    Tôi thực tình không nhớ ông Vũ Đình Hòe có khi nào là một Luật Sư không như một tài liệu trong khu thảo luận này ghi chú, rất mong được chỉ dẫn.
    Trân trọng,

  • francis Vicart MonsterID Icon francis Vicart

    recherche famille,
    bonjour,
    sommes a la recherche de la famille de mon épouse NGUYEN MARIE-THERESE et de son frére NGUYEN RENE enfants de NGUYEN VAN SANG (décédé en France en 1957)
    aprés recherche nous avons découvert que Mr VU DINH HOE est notre oncle par alliance(il a épousé la soeur de Mr NGUYEN VAN SANG)
    le grand-pére s’appelait NGUYEN VAN KHUC
    avons des photos de son jeune age et de sa fille( environ 2 ans)VU THI KHAI avec des courriers envoyés a Mr NGUYEN VAN SANG
    serons trés heureux de retrouver une famille si longtemps dispersée
    nous rendons au Vietnam début 2012 et serions trés content de pouvoir dialoguer avant notre voyage avec des parents( adresses mail ou autre…..)

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.