Chiến lược phát triển nền đại học VN ?

(Đây là bài thừa giấy vẽ voi thôi, chứ tôi chưa được ai mời xây chiến lược này)

Cách đây khoảng 1 năm ở VN có xuất hiện “Chiến lược giáo dục cho giai đoạn 2009-2020”. Thành thực mà nói, tôi đọc cái bản “chiến lược” đó thấy chán quá, không có tầm chiến lược, có lẽ bỏ đi viết lại từ đầu thì tốt hơn là góp ý cải tiến. Sau đó tôi cũng chư có dịp tìm hiểu xem cái chiến lược đó đi đến đâu. Vì sao bảo chiến lược đó lại kém vậy. Theo tôi có lẽ vì:

– Bản thân những người viết chiến lược không đủ trình độ và tầm nhìn

– Quan liêu và sợ trách nhiệm, không dám đi vào những vấn đề mấu chốt nhất, chỉ đi vòng quanh

– Không biết sử dụng thống kê một cách khoa học, đưa ra các số liệu dẫn chứng một cách cọc cạch.

– Việc làm chiến lược là một việc rất quan trọng, nhưng lại không được đầu tư đúng mức. Không có một hội đồng cố vấn giáo dục quốc gia với các chuyên gia cao cấp lo về chuyện này.

Gạt chiến lược giáo dục chung sang một bên, ở đây tôi bàn về chiến lược cho đại học. Theo tôi hiểu thì hiện chưa có văn bản chiến lược nào cho những năm tới, mà hiện chỉ có các quyết định mang tính “chiến thuật”. Thế nhưng, vấn đề chiến lượng là bài toán tỷ đô la, và VN cần có hội đồng giáo dục quốc gia xây chiến lược đónến muốn nền đại học VN (hay nền GD VN nói chung) đi đúng hướng.

Câu hỏi tỷ đô la

Nền đại học đóng một vai trò rất lớn trong hệ thống kinh tế, văn hóa và xã hội của một đất nước. Cụ thể hơn, nó lớn đến mức nào ?

Nói về khía cạnh xã hội, giáo dục đại học ảnh hưởng trực tiếp đến mấy chục % dân số đã hoặc sẽ học đại học, và gián tiếp đến toàn bộ dân số. Về kinh tế, nếu coi giáo dục đại học như một thành phần (một ngành) của nền kinh tế, thì đóng góp trực tiếp có thể ước lượng ở mức 2-3% của GDP. Ví dụ, nếu coi VN có GDP vào khoảng $100B/năm, thì đóng góp của giáo dục đại học trong đó (nếu tính đàng hoàng) phải đạt trên $2B/năm (ứng với khoảng 1 triệu SV, và $2K/SV/năm giá trị của dịch vụ đào tạo đại học — tính rẻ bằng 1/10 so với các nước giàu).

Một chiến lược giáo dục đại học tốt có thể làm tăng giá trị của đào tạo đại học lên hơn nhiều so với một chiến lược tồi, và các con số ở đây là tính theo đơn vị tỷ đô la.

Do chiến lược rất quan trọng, là «câu hỏi tỷ đô-la» nên cần được đầu tư thích đáng, về người (cần những người tâm huyết và trình độ cao nhất có thể trong việc này) và của (có thể ở mức hàng triệu USD), để đảm bảo có được một chiến lược tốt.

Thế nào là một chiến lược tốt ?

Tôi không có định nghĩa. Nhưng theo tôi nó ít ra phải có một số tính chất sau:

– Tiến bộ (hướng tới một nền đại học tiên tiến và hội nhập thế giới mà chúng ta muốn đạt được, xóa bỏ các lề thói và cơ chế xấu cản trở sự phát triển của đại học)

– Phù hợp (phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của VN; sử dụng có chọn lọc các ưu điểm của các chiến lược hiện có trên thế giới, chứ không áp đặt chiến lược của nơi khác vào một cách mách móc)

– Cơ bản (cần chỉ ra được những vấn đề then chốt, cơ bản nhất, ưu tiên giải quyết chúng một cách thật tốt, để tạo một cái khung vững chắc cho sự phát triển)

– Năng động (cho phép thường xuyên đánh giá kết quả và điều chỉnh chiến lược cho phù hợp với tình hình)

Ai làm chiến lược ?

Xây dựng chiến lược là một việc phức tạp, cần có nhiều người tham gia. Như vậy cần có hội đồng chiến lược (và trong hội đồng cần có phân công trách nhiệm tương đối rõ ràng), và có qui trình làm việc.

“Hội đồng” có thể chia cụ thể hơn, thành

– Hội đồng trung ương: gồm “bureau” (những người chủ chốt) và hội đồng mở rộng.
> Xây dựng chiến lược chung cho đào tạo đại học
> Có tính độc lập cao, và các quyết định của hội đồng cần được Bộ GD coi trọng
> Lấy số liệu, thông tin, và ý kiến từ các vụ, các trường, các chuyên gia, … để dựa vào đó phân tích chiến lược.

– Hội đồng các ngành
> Phụ trách chiến lược phát triển của ngành (định hướng & duyệt chương trình khung, phương pháp đào tạo, chất lượng sách giáo khoa & dụng cụ học tập, hướng nghiệp cho SV, hợp tác quốc tế trong ngành, những thay đổi cần thiết cho ngành, v.v.)

Có thể kết hợp với hội đồng ngành về học hàm học vị ?

Ai vào hội đồng ?

Một thành viên lý tưởng của hội đồng trung ương cần có các đặc trưng sau:

– Trung thực, công minh, nghiêm túc

– Có trình độ cao (GS hay TS giỏi) và kinh nghiệm về đại học

– Có uy tín, được nhiều người ủng hộ

– Hiểu biết về tình hình VN và các nhu cầu của VN

– Khách quan, chuyên nghiệp, không quá khích, không theo cảm tính

– Tâm huyết với giáo dục đại học

– Có thời gian dành cho hội đồng

– v.v. ?

Cần loại bớt đi ?

– Những người có vấn đề về đạo đức nghề nghiệp (gian lận bằng cấp, tham nhũng …)

– Những người quan liêu, bảo thủ, hoặc là cực đoan
– Những người coi thường người khác, có thể giỏi về một chuyên môn nào đó nhưng nghĩ rằng mình cái gì cũng biết, lúc nào cũng đúng.

Hội đồng trung ương có thể không cần nhiều người (kiếm đươc nhiều người cũng khó ?!), nhưng cần mội cái «lõi» (bureau — hội đồng thu hẹp) có chất lượng thật cao. Có thể mời/bầu nhiều người vào hội đồng (cố vấn) mở rộng, trong đó có:

– đại diện các ngành ?

– đại diện các trường ?

– cố vấn nước ngoài ?

– một số người  uy tín cao ngoài ngành giáo dục (ví dụ giám đốc doanh nghiệp) có tâm huyết với giáo dục đại học.

Những người làm chiến lược cần được tạo điều kiện và trả thù lao xứng đáng !

Chiến lược về tài chính ?

Phải cải cách về quản lý tài chính thì ngành đại học VN mới phát triển tốt được

Kinh tế VN là kinh tế thị trường, nhưng hệ thống đại học công bị sự kìm kẹp của cơ chế quan liêu bao cấp “xin cho” từ xưa, dẫn đến nhiều hệ quả tai hại (thiếu tiền đầu tư, thiếu giáo viên và thu nhập thấp không hấp dẫn, giáo viên dạy quá tải, chương trình cũ kỹ không cập nhật kịp thời, điều kiện và chất lượng không đảm bảo, v.v.) Bởi vậy cần có cải cách cơ bản về tài chính cho đại học

– đánh giá lại đúng mức giá trị của đào tạo ($2-3K/SV/năm chay vì chỉ vài trăm USD như hiện tại)

– có chính sách cho SV vay học phí, khi đi làm trả lại, cùng với việc nâng học phí cho tương ứng giá trị đào tạo.

– tự chủ tài chính cho các trường (không có nghĩa là tư nhân hóa)

– nâng mức thu nhập của giảng  viên đại học lên (trung bình $800/tháng, thay vì 2-300 như hiện tại) xứng đáng với công suất lao động của họ, qua các khoản phụ cấp mà trường được phép trả cho giáo viên

– v.v.

Cải cách chương trình đào tạo ?

– Giảm bớt các môn chính trị ! (So sánh với thế giới: SV nước ngoài không bị mất thời giờ vào các môn đó như ở VN, có nhiều thời giờ hơn cho khoa học)

– liên tục đổi mới cho phù hợp với nhu cầu xã hội (đổi mới cả về chương trình khung, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy …)

– Chương trình cần phù hợp với VN (chương trình tiên tiến dựa trên tham khảo nước ngoài, nhưng không dập khuôn nước ngoài ! Hệ thống mỗi nước một khác, và cũng khác VN, nếu dập khuôn các chương trình nước ngoài khác nhau, thì VN trở thành hổ lốn, không đồng bộ, không có chuẩn, và có thể cũng không phù hợp với SV VN và nhu cầu của VN !) Cần đầu tư tiền cho các chương trình tiên tiến do bản thân VN xây dựng (tham khảo kinh nghiệm nước ngoài) chứ không bắt chước nước ngoài kiểu dập khuôn.

Đẳng cấp quốc tế ?

Con đường lên đẳng cấp quốc tế rất là dài. Cần hội tụ nhiều điều kiện. Chỉ đáp ứng 1-2 điều kiện thì vẫn cọc cạch không lên đươc đẳng cấp quốc tế.

– Điều kiện tài chính & quản lý tài chính: cải cách tài chính để đạt điều kiện này. Mấy đại học quốc tế mới mở, tuy có hứa hẹn thỏa mãn điều kiện này, nhưng lại rất thiếu các điều kiện khác.

– Điều kiện về giảng viên: Cần ít nhất hàng chục năm phát triển đúng hướng để có được 1 đội ngũ giỏi

– Điều kiện về sinh viên: sai lầm của Đại hoc Việt Đức là đầu tư nhiều tiền, nhưng để dạy cho học sinh dốt con nhà giàu !

– Chương trình

– Uy tín

– Quan hệ với doanh nghiệp

– Đội ngũ cựu sinh viên

– Quan hệ quốc tế

v.v.

(mệt rồi, mới vẽ được 1 tai voi)

Print Friendly

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.