Kantorovitch và kinh tế Marxist

Hôm nay tình cờ do đi nghe một seminar về vấn đề vận tải tối ưu (optimal transport) và định lý đối ngẫu Kantorovitch trong vấn đề này, tôi mới đi tìm hiểu thêm về Kantorovitch.

Leonid Kantorovitch (1912-1986) là người Nga Xô Viết duy nhất được giải Nobel về kinh tế. Ông này là thần đồng, bảo vệ luận án tiến sĩ (candidat) về toán từ năm 1930 khi ông ta mới có 18 tuổi. Ông làm đủ thứ toán ứng dụng, đặc biệt là các vấn đề tối ưu hóa, và có thể coi là cha đẻ của qui hoạch tuyến tính.

Các vấn đề tối ưu dẫn Kantorovitch đến việc nghiên cứu kinh tế, ứng dụng tối ưu trong kinh tế, và chính vì các công trình về tối ưu trong kinh tế này nên ông ta được giải Nobel cùng với Tjalling Koopmans năm 1975 (do “resource allocation theory”).   Những nghiên cứu tối ưu dẫn Kantorovitch điến việc nghiên cứu về giá cả, biến động giá cả, và “optimal utility”. Nhưng những lý thuyết này lại “sặc mùi tư bản”, được coi là phản động, trái ngược với học thuyết Marxist về giá trị của lao động. Bởi vậy Kantorovitch suýt bị đi tù 2 lần dưới thời Stalin !

Điều khiến cho Kantorovitch thoát được đi tù, là người ta cần ông ta trong nhiều việc tính toán qui hoạch. Điều này cũng tương tự như các nhà vật lý Xô Viết không bị đi tù dưới thời Stalin tuy rằng nguyên lý bất định của vật lý lượng tử phản lại triết học Mác-Lê, vì Stalin cần có người làm bom nguyên tử. Các nhà di truyền học Xô Viết thì không được may mắn như vậy: họ sẽ bị đi đày vì di truyền học chưa có tác dụng gì cho kinh tế hay quân sự, mà lý thuyết di truyền học thì lại hiển nhiên là phản động so với triết học Marxist.

Thời Leningrad (Saint Petersbourg) bị phong tỏa trong chiến tranh thế giới lần thứ 2, Kantorovitch được giao nhiệm vụ đảm bảo an toàn và tính toán tối ưu cho đường máu tiếp vận (đoàn xe tải nhỏ chạy trên sông băng), và sau đó có được tặng thưởng các huân chương chiến công nhờ thành tích này.

Các lý thuyết kinh tế trái ngược Marxist của Kantorovitch thì phải sau thời Stalin mới được công bố. Đến năm 1971 thì Kantorovitch trở thành viện trưởng một viện nghiên cứu toán kinh tế ở Moscow được lập ra “cho” ông.

Tôi chưa tìm hiểu được xem Kantorovitch có nhận thấy sự “phả sản” của các học thuyết “kinh tế kế hoạch” không? (nếu có thì ông ta cũng vô hiệu hoặc có khi lại bị đi tù).

Print Friendly

3 comments to Kantorovitch và kinh tế Marxist

  • Nkd MonsterID Icon Nkd

    Hình như có Leontief nữa ạ. Leontief cũng là một thần đồng toán học đấy.

  • admin MonsterID Icon admin

    Lão Vassily Leontief này là loại phản động, lưu vong, chạy sang với đế quốc Mỹ từ lâu, không phải là nhà khoa học Xô Viết :D

    Còn có lão Kondratiev này cũng nổi tiếng:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Nikolai_Kondratiev

    Nhưng mà đã phản động theo đuôi tư bản lại còn ở lại Nga chống phá cách mạng, nên bị Stalin thịt từ năm 1938

    Cái Konratiev cycle chỉ là hypothetical thôi, đừng có đi tìm nó, có khi toi đấy :-)

    Nghĩ lại thấy run cho NKD: nhỡ đâu NKD lý luận kinh tế giỏi quá, bị kết tội phản động thì sao ? Bây giờ mới thấy nghề làm toán rất quí ở chỗ không có công thức toán nào là phản động cả (!)

  • Nkd MonsterID Icon Nkd

    Anh cứ trêu em. Kinh tế, tài chính cũng cần phải trình toán giỏi cỡ Quốc Anh, Cao Vũ Dân hay anh Dũng thì mới hi vọng làm được cái gì đấy để đời.

    Em biết thân biết phận chỉ cố lấy cái bằng rồi chuyển sang nghiên cứu định tính và triết học thôi ạ. Em không định làm chính trị. Em định theo đuổi nghề nghiên cứu thật đấy chứ.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.