Một số điều nên và không nên trong giảng dạy toán (6)

(1ST DRAFT)

Nên: Tổ chức thi cử sao cho nhẹ nhàng nhất, phản ánh đúng trình độ học sinh, và khiến cho học sinh học tốt nhất.

Không nên: Chạy theo thành tích, hay tệ hơn là gian trá và khuyến khích gian trá trong thi cử.

Việc kiểm tra đánh giá trình độ và kết quả học tập của học sinh (cũng như trình độ và kết quả làm việc của người lớn) là việc cần thiết. Nó cần thiết bởi có rất nhiều quyết định phải dựa trên những sự kiểm tra và đánh giá đó, ví dụ như học sinh có đủ trình độ để có thể hiểu những môn học tiếp theo không, có đáng tin tưởng để giao một việc nào đó cho không, có xứng đáng được nhận học bổng hay giải thưởng nào đó không, v.v. Bởi vậy giảng viên không thể tránh khỏi việc tổ chức kiểm tra, thi cử cho học sinh. Cái chúng ta có thể tránh, đó là làm sao để đừng biến các cuộc kiểm tra thi cử đó thành “sự tra tấn” học sinh, và có khi cả giảng viên.

Một “định luật” trong giáo dục là THI SAO HỌC VẬY. Tuy mục đích cao cả dài hạn của việc học là để mở mang hiểu biết và rèn luyện kỹ năng, nhưng phần lớn học sinh học theo mục đích ngắn hạn, tức là để thi cho đỗ hay cho được giải. Trách nhiệm của người thầy và của hệ thống giáo dục là làm sao cho hai mục đích đó trùng với nhau, tức là cần tổ chức thi cử sao cho học sinh nào mở mang hiểu biết và rèn luyện các kỹ năng được nhiều nhất cũng là học sinh đạt kết quả tốt nhất trong thi cử.

Nếu “thi lệch” thì học sinh sẽ học lệch. Ví dụ như thi tốt nghiệp phổ thông, nếu chỉ thi có 3-4 môn thì học sinh cũng sẽ chỉ học 3-4 môn mà bỏ bê các môn khác. Trong một môn thi, nếu chỉ hạn chế đề thi vào một phần kiến thức nào đó, thì học sinh sẽ chỉ tập trung học phần đó thôi, bỏ quên những phần khác. Nếu đề thi toàn bài mẹo mực, thì học sinh cũng học mẹo mực mà thiếu cơ bản. Nếu thi cử có thể gian lận, thì học hành cũng không thực chất. Nếu thi cử quá nhiều lần, thì học sinh sẽ rất mệt mỏi, suốt ngày phải ôn thi, không còn thì giờ cho những kiến thức mới và những thứ khác. Nếu thi theo kiểu bắt nhớ nhiều mà suy nghĩ ít, thì học sinh sẽ học thành những con vẹt, học thuộc lòng các thứ, mà không hiểu, không suy nghĩ. Mấy đề thi trắc nghiệm ở Việt Nam mấy năm gần đây đang có xu hướng nguy hiểm như vậy: đề thi dài, với nhiều câu hỏi tủn mủn, đòi hỏi học sinh phải nhớ mà điền câu trả lời, chứ không đòi hỏi phải đào sâu suy nghĩ gì hết. Thậm chí thi học sinh giỏi toán toàn quốc cũng có lần được thi theo kiểu bài tủn mủn như vậy, và kết quả là việc chọn lọc đội tuyển thi toán quốc tế năm đó bị sai lệch nhiều. Bản thân chuyện thi trắc nghiệm không phải là một chuyện tồi, thi trắc nghiệm có những công dụng của nó, ý tôi muốn nói ở đây là cách dùng nó trong thi cử ở Việt Nam chưa được tốt .

Thi cử có thể chia làm 2 loại chính: loại kiểm tra (ví dụ như kiểm tra xem có đủ trình độ để đáng được lên lớp hay được cấp bằng không), và loại thi đấu (tuyển chọn, khi mà số suất hay số giải thưởng có hạn). Loại thi đấu thì cần thang điểm chi tiết (ví dụ như khi hai người có điểm xấp xỉ nhau mà chỉ có 1 suất thì vẫn phải loại 1 người, và khi đó thì chênh nhau ¼ điểm cũng quan trọng), nhưng đối với loại kiểm tra, không cần chấm điểm quá chi li: những thang điểm quá nhiều bậc điểm (ví dụ như thang điểm 20, tính từng ½ điểm một, tổng cộng thành 41 bậc điểm) là không cần thiết, mà chỉ cần như các nước Nga, Đức hay Mỹ (chỉ có 4-5 bậc điểm) làm là đủ. Kinh nghiệm chấm thi sinh viên của tôi cho thấy chấm chi li từng điểm nhỏ một chỉ mất thời giờ mà không thay đổi bản chất của điểm kiểm tra: sinh viên nào kém, sinh viên nào giỏi chỉ cần nhìn qua tổng thể bài kiểm tra là biết ngay.

Kiểm tra nói là một hình thức kiểm tra khá tốt: trong vòng 10-15 phút hỏi thi cộng với một vài bài tập làm tại chỗ là giảng viên có thể “ước lượng” được mức hiểu kiến thức của sinh viên khá chính xác. Tuy nhiên, kiểu thi nói còn rất hiếm ở Việt Nam, và ngay ở Pháp cũng không phổ biến lắm. Có nhiều người lo ngại rằng thi nói sẽ khó khách quan. Điều này có lẽ đúng trong điều kiện Việt Nam hiện nay, khi có nhiều giảng viên thiếu nghiêm túc trong thi cử. Điểm kiểm tra để “tính sổ” ở Việt Nam trong điều kiện như vậy thì cần qua thi viết cho khách quan, đỡ bị gian lận. Nhưng không phải bài kiểm tra nào cũng cần “tính vào sổ”. Số lượng các kiểm tra “chính thức”, “tính sổ” nên ít thôi, ngoài ra thay bằng những kiểm tra “không chính thức”, không phải để tính điểm học sinh, mà để giúp học sinh hay phụ huynh học sinh biết xem trình độ đang ra sao, có những điểm yếu điểm mạnh gì. Hệ thống giáo dục phổ thông cấp 1 ở Pháp tính “điểm” như vậy: Điểm không phải là điểm “7” hay “10” mà là điểm “phần này đã nắm tốt”, “phần kia còn phải học thêm”.

Việc giao nhiều bài tập bắt buộc về nhà, rồi kiểm tra tính điểm các bài đó, nếu không cẩn thận có thể biến thành “nhục hình” với học sinh. Nếu học sinh ngày nào cũng phải thức quá nửa đêm làm bài tập, không đủ thời gian để ngủ, thì điều đó sẽ làm ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường của học sinh. Chúng ta nên chú ý rằng giấc ngủ cũng là một phần quan trọng trong quá trình học: chính trong giấc ngủ, não được “làm vệ sinh”, thải bớt “rác” ra khỏi não để có chỗ cho hôm sau đón nhận thông tin mới, và sắp xếp lại các thông tin thu nhận trong ngày lại, liên kết với các thông tin khác đã có trong não, để nó trở thành “thông tin dài hạn”, “kiến thức”. Giai đoạn con người học nhanh nhất là khi còn ít tuổi, cũng là giai đoạn có nhu cầu ngủ nhiều nhất, còn càng lớn tuổi học cái mới càng ít đi và nhu cầu ngủ cũng ít đi. Trình độ học sinh, ít ra là trong môn toán, không thể hiện qua việc “đã làm bao nhiêu bài tập dạng đó” mà là “nếu gặp bài tập như vậy có làm được không”. Tất nhiên muốn hiểu biết thì phải luyện tập. Nhưng cứ làm thật nhiều bài tập giống nhau như một cái máy mà không suy nghĩ, thì phí thời gian. Thay vào đó chỉ cần làm ít bài hơn, nhưng làm bài nào hiểu bài đó. Theo tôi nói chung không nên tính điểm bắt buộc cho các bài tập về nhà, mà thay vào đó tính điểm thưởng thì tốt hơn.

Một điều khá phổ biến và đáng lo ngại ở Việt Nam là học sinh được chính thầy cô giáo dạy cho sự làm ăn gian dối. Có khi giáo viên làm thể để “lấy thành tích” cho mình. Ví dụ như khi có đoàn kiểm tra đến dự lớp, thì dặn trước là cả lớp phải giơ tay xin phát biểu, cô sẽ chỉ gọi mấy bạn đã nhắm trước thôi. Hay là giao bài tập rất khó về nhà cho học sinh, mà biết chắc là học sinh không làm được nhưng bố mẹ học sinh sẽ làm hộ cho, để lấy thành tích dạy giỏi. Hoặc là mua bán điểm với học sinh: cứ nộp thầy 1 triệu thì lên 1 điểm chẳng hạn. Nhưng cũng có nhiều trường hợp mà giáo viên có ý định tốt, vô tư lợi, nhưng vì quan điểm là “làm như thế là để giúp học sinh” nên tìm cách cho học sinh “ăn gian”  để được thêm điểm.

Trong hầu hết các trường hợp, thì khuyến khích học sinh gian dối là làm hại học sinh. Như Mark Twain có nói: ” It is better to deserve honors and not have them than to have them and not deserve them.” Có gắn bao nhiêu thành tích rởm vào người, thì cũng không làm cho người trở nên giá trị hơn. Học sinh mà được dạy thói làm ăn gian dối từ bé, thì có nguy cơ trở thành những con người giả dối, mất giá trị. Tất nhiên, trong một xã hội mà cơ chế và luật lệ “ấm ớ”, và gian dối trở thành phong trào, ai mà không gian dối, không làm sai luật thì thiệt thòi không sống được, thì buộc người ta phải gian dối. Tôi không phê phán những hành động gian dối do “hành cảnh bắt buộc”. Nhưng chúng ta đừng lạm dụng “vũ khí” này, và hãy hướng cho chọ sinh của chúng ta đến một xã hội mới lành mạnh hơn, mà ở đó ít cần đến sự gian dối. Để đạt được vậy, tất nhiên các “luật chơi” phải được thay đổi sao cho hợp lý và minh bạch hơn.

Tất nhiên, không chỉ ở Việt Nam, mà trên thế giới cũng có nhiều người hám “danh hão” và làm ăn giả dối, tuy tỷ lệ chắc là ít hơn nhiều. Tôi biết cả những giáo sư nước ngoài có trình độ cao, nhưng vì “quá hám danh” nên dẫn đến làm ăn giả dối. Sinh viên Pháp mà tôi dạy cũng có quay cóp. Bản thân tôi khi đi học cũng từng quay cóp. Tất nhiên tôi chẳng có gì để tự hào vê chuyện đó, nhưng cũng không đến nỗi “quá xấu hổ” khi mà những người xung quanh tôi cũng quay cóp. Chúng ta là con người thì không hoàn thiện, nhưng hãy hướng tới hoàn thiện, giúp cho các thế hệ sau hoàn thiện hơn.

Print Friendly

4 comments to Một số điều nên và không nên trong giảng dạy toán (6)

  • Nam MonsterID Icon Nam

    Đọc thầy Zũng nhận mình từng quay cóp, nếu em đoán không lầm thì đó là 1 môn thi kiểu “ghi nhớ” với những thứ kiến thức “không quan trọng”. Em rất ghét chuyện gian lận, nhưng bản thân cũng từng quay cóp để đối phó với một vài môn như vậy. Tất nhiên điều này không có gì để tự hào, nhưng một cách tổ chức thi tốt thì nên tạo cơ hội để mọi thí sinh đều muốn, và có thể, làm “người lương thiện”.

  • phạm MonsterID Icon phạm

    Dear anh Zũng,
    Cảm ơn về các bài viết rất hay của anh. Em có một vài ý kiến về giáo dục Toán học ở phổ thông như SGK, thi tốt nghiệp THPT và thi đại học:
    SGK: Bắt đầu một bài mới phải mô tả trực quan các ví dụ cụ thể bao gồm tất cả các trường hợp điển hình rồi sau đó mới đưa đến khái niệm hoặc định lý (em nghĩ ở cấp nhỏ thì thay định nghĩa bằng mô tả càng tốt và càng ít định nghĩa càng tốt). Cố gắng đưa ra chứng minh gắn gọn, trực quan gần gũi cho các định lý hoặc ít nhất cũng phải mô tả chứng minh định lý bằng hình vẽ. Một vài ví dụ về các bài dạy ở cấp 3: Bài giới hạn phải có ít nhất 3 ví dụ a) dãy 1/n giảm về 0; b) dãy (-1)^n/n dần về 0 từ cả 2 phía, c) dãy chẵn là 1/n, dãy lẻ là 1/n^2; rồi mới định nghĩa dãy hội tụ về 0. Bài tích phân thì phải cho học sinh đo đạc tính gần đúng diện tích của các hình thang cong bằng việc chia thành các hình thang thành các hình thang nhỏ và thay bởi các hình chữ nhật nhỏ và mô tả sai số của việc tính toán bằng hình vẽ… Sau đó mới đưa ra khái niệm tích phân và công thức Newton…
    Ngoài toán học chính xác em nghĩ cần đưa thêm vào một số bài về tính toán gần đúng với sai số cho trước kiểu như tính gần đúng nghiệm của phương trình hay diện tích, thể tích của 1 hình… Toán học thông kê thì phải giải thích rõ ý nghĩa thực tế của các khái niệm được đưa ra.
    Thi Tốt nghiệp THPT: cấu trúc đề 80% thật dễ chỉ cần học một chút là làm được, 20% dễ, nội dung gần với thực tế và bản chất toán học như thay việc tính phân chính xác bằng việc tính gần đúng với một sai số cho trước… Việc trông coi thi thật nghiêm túc.
    Thi đại học: bài thi từ dễ đến khó dần và nội dung thì thay đổi liên tục theo các năm không theo một khung nhất định. Muốn phân biệt học sinh giỏi, kém là phải đưa vào những bài thi bất ngờ chứ không phải những bài thi định dạng từ trước. Đề không khó theo kiểu dùng mẹo nhưng muốn làm được thi phải hiểu Toán thật sự chứ không thể học theo dạng mà làm được.
    Em nghĩ hầu hết tất cả học sinh và phụ huynh ở VN đều muốn học theo cách như thế nào để có thể thi đỗ đại học. Xã hội đánh giá giáo viên cấp 3 dạy giỏi là dạy có nhiều học sinh thi đỗ đại học. Vì vậy em nghĩ muốn tránh tình trạng học không hiểu bản chất thì phải thay đổi cách ra đề thi đại học hiện nay vì đề thi đại học hiện nay năm nào cũng cấu trúc và có dạng như nhau, nhiều bài mang tính mẹo vặt. Nếu đề thi đại học thay đổi liên tục và gần bản chất toán học hơn thì người luyện thi cũng cần có trình độ hơn. Hơn nữa phải có một luật rõ ràng: Người nào muốn ra đề thi đại học thì không được dạy luyện thi.
    PHH

  • Em xin comment 1 điều nữa (khi em làm gia sư cho học sinh “dốt” Toán)
    Nên: Nhìn nhận vấn đề từ góc độ của học sinh.
    Không nên: Tự nghĩ vấn đề rất đơn giản, dễ hiểu, và giảng giải theo hướng đó.

    Khi dạy họ, em quan tâm đến mục tiêu mình và học trò muốn đạt tới. Đó không phải là hiểu quá sâu xa, không phải là thi HS Giỏi. Học sinh học gia sư muốn 1 mục tiêu ngắn hạn và không cao sang: Đó là điểm cao. Các học sinh của em cũng như vậy, nên em dạy các em ý cách làm, cách tiếp cận Toán để đạt điểm cao.

    Cảm ơn thày đã viết rất nhiều điều tâm huyết.

  • admin MonsterID Icon admin

    Bạn làm gia sư, thì cố gắng dạy sao cho học sinh của bạn thi đạt điểm cao, là đúng mục đích rồi.

    Điều tôi muốn nói, là làm sao để “thi đạt điểm cao” trùng với “trình độ cao”.
    Cái này là vấn đề của những người làm chương trình và ra đề thi & người chấm thi.
    Trên thực tế có những đề thi & kiểu chấm thi dở, khiến học sinh học vẹt, không hiểu, không suy nghĩ.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.