Một số điều nên và không nên trong giảng dạy toán (1)

Trong loạt bài này, tôi sẽ viết dần một số quan điểm của tôi về những điều nên và không nên trong giảng dạy. Những quan điểm này được rút ra từ kinh nghiệm bản thân, việc nghiên cứu các liệu về giáo dục, sự trao đổi với đồng nghiệp và sinh viên, và những suy nghĩ để làm sao dạy học tốt hơn. Tất nhiên có những quan điểm của tôi có thể còn phiến diện. Xin mời mọi người trao đổi, viết lên những quan điểm và kinh nghiệm của mình.

Tôi sẽ chủ yếu nói về việc dạy toán, tuy rằng nhiều điểm áp dụng được cho hầu hết các môn học khác. Tôi sẽ dùng từ “giảng viên” để chỉ cả giảng viên đại học lẫn giáo viên phổ thông, từ “học sinh” (student) để chỉ học sinh sinh viên hay học viên ở mọi cấp học, từ phổ thông cho đến sau đại học. Tôi viết không theo thứ tự đặc biệt nào.

Nên: Thỉnh thoảng thay đổi môn dạy nếu có thể. Nếu dạy một môn nhiều lần, thì cải tiến thường xuyên phương pháp và nội dung dạy môn đó.

Không nên: Dạy mãi năm này qua năm khác một môn, với giáo trình nhiều năm không thay đổi.

Các chức vụ quản lý lãnh đạo thường có nhiệm kỳ, và thường có nguyên tắc là không ai làm quá 2 nhiệm kỳ ở cùng 1 vị trí. Lý do là để tạo sự thay đổi cải tiến thường xuyên, tránh sự trì trệ. Ngay trong việc dạy học cũng vậy: một người mà dạy quá nhiều năm cùng một thứ, thì dễ dẫn đến nhàm chán trì trệ. Để tránh chuyện đó, có những cơ sở đại học có qui định là các môn học cũng có nhiệm kỳ: ai mà dạy môn nào đó được 4-5 năm rồi thì phải giao cho người khác đảm nhiệm, trừ trường hợp không tìm được người thay thế.

Nhiều khoa toán có phân chia việc dạy các môn cho các tổ bộ môn, ví dụ môn “phương trình vi phân” thì chỉ dành cho người của tổ bộ môn phương trình vi phân dạy. Việc phân chia như vậy có cái lợi là đảm bảo chất lượng dạy,đặc biệt là trong điều kiện trình độ giảng viên nói chung còn thấp, phải “chuyên môn hóa” trong việc dạy để đảm bản chất lượng tối thiểu. Tuy nhiên nó có điểm hạn chế, là nó tạo ra xu hướng người của tổ bộ môn nào sẽ chỉ biết chuyên ngành hẹp đấy, tầm nhìn không mở rộng ra. Ỏ một số trường đại học tiên tiến, nơi có nhiều giảng viên trình độ cao (và với nguyên tắc là đã là giáo sư hay giảng viên cao cấp thì đủ trình độ để dạy bất cứ môn nào trong các môn toán bắt buộc ở bậc cử nhân), công việc giảng dạy không phân chia theo tổ bộ môn hẹp như vậy, mà giảng viên (cao cấp) nào cũng có thể đăng ký dạy bất cứ môn nào ở bậc cử nhân.

Tất nhiên, việc thay đổi môn dạy đòi hỏi các giảng viên phải cố gắng hơn trong việc chuẩn bị bài giảng (mỗi lần đổi môn dạy, là một lần phải chuẩn bị bài giảng gần như từ đầu), nhưng đổi lại nó làm tăng trình độ của bản thân giảng viên, giúp cho giảng viên tìm hiểu những cái mới (mà nếu không đổi môn dạy thì sẽ không tìm hiểu, do sức ỳ). Đặc biệt là các môn ở bậc cao học: việc chuẩn bị bài giảng cho một môn cao học mới có thể giúp ích trực tiếp cho việc nghiên cứu khoa học của giảng viên.

Tôi có một số kinh nghiệm cá nhân về việc này. Ví dụ như một lần năm 1999 tôi nhận dạy 1 học kỳ cao học về hệ động lực Hamilton, và trong quá trình đọc tài liệu để chuẩn bị bài giảng cho môn đó, tôi phát hiện ra một số vấn đề cơ bản liên quan đến dạng chuẩn địa phương của hệ động lực chưa được nghiên cứu, và điều đó thúc đẩy tôi nghiên cứu được một số kết quả khá tốt. Năm 2008 tôi nhận dạy môn đại số (mở rộng trường và một ít đại số giao hoán) cho sinh viên toán năm thứ 4, tuy rằng trước đó tôi hầu như không đụng chạm đến những thứ đó. Việc dạy môn đại số đã giúp tôi nắm chắc thêm được một số kiến thức về đại số, ví dụ như hiểu thêm ý nghĩa của tính chất Noether (đây là tính chất đặc trưng của “đại số”, đối ngược với “giải tích”).

Tất nhiên có nhiều người, do điều kiện công việc, phải dạy cùng một môn (ví dụ như môn Toán lớp 12) trong nhiều năm. Để tránh trì trệ trong trường hợp đó, cần thường xuyên cải tiến phương pháp và nội dung giảng dạy (đưa vào những ví dụ minh họa mới và bài tập mới từ thực tế hiện tại, sử dụng những công nghệ mới và công cụ học tập mới, tìm các cách giải thích mới dễ hiểu hơn, v.v.)

Print Friendly

2 comments to Một số điều nên và không nên trong giảng dạy toán (1)

  • Trần Nam Dũng MonsterID Icon Trần Nam Dũng

    Hoàn toàn đồng ý với ý kiến của GS Zũng. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, việc được trả lương bèo bọt (khoảng 30-50 nghìn/tiết dạy) khiến các giảng viên (ở VN) kiệt sức và không còn tâm trí đâu mà đổi mới, sửa đổi giáo án cũ, không nói gì đến dạy một môn học khác. Bản thân tôi dù không bị sức ép cơm áo, gạo tiền nhưng cũng chưa làm tốt lắm việc này, đơn giản là tôi chỉ có sức ép đạo đức từ phía sinh viên chứ không có sức ép đạo đức từ phía nhà trường, nơi tôi luôn cảm thấy tôi là người bị bóc lột đến tận xương tuỷ. Giá mà tăng được tiền dạy lên chừng gấp đôi (khoảng 7-10 USD/tiết) thì sẽ ổn hơn.

    Riêng ích lợi của việc đổi môn dạy như GS Zũng phân tích thì quá đúng rồi. Tôi cũng thích dạy môn mới. Dạy để tự làm mới mình. Và tôi lại chuyển những môn đã dạy nhiều rồi cho các đồng nghiệp, đệ tử.

  • Cao Hoàng Tân MonsterID Icon Cao Hoàng Tân

    Em hoàn toàn đồng ý với ý kiến của thầy Zũng. Khi em còn là sinh viên đại học, có nhiều môn chỉ có 1 người dạy từ năm này sang năm khác. Mấy thầy (cô) cứ vào lớp là cầm phấn thuyết giảng, độc thoại với cái bảng từ đầu cho tới hết giờ, ít khi chú ý tới sinh viên, làm cho không khí học rất chán. Mấy năm sau em cũng hỏi lại mấy em khoá sau thì cũng được biết những môn đó cũng do những người cũ dạy, cũng giáo trình đó, cũng cách dạy như vậy, rất nhàm chán. Có môn còn bê bối hơn (như môn phương pháp giảng dạy toán 1) cũng do 1 thầy dạy từ hồi trước khoá của em cho tới giờ, thầy đó chẳng dạy dỗ gì, toàn là vào lấy sách đọc, nhưng đọc được 1 tí là ngồi ngâm thơ, kể chuyện ngoài đề (như nói về văn học, nói về chuyện đời,…). Nguyên 1 buổi học toán mà em thấy chẳng có liên quan gì tới toán mà toàn là những chuyện ngoài lề, linh tinh. Em thấy mình chẳng có thêm được 1 kiến thức nào từ buổi học đó ngoài những thứ linh tinh. Mà từ đó tới giờ vẫn chỉ có thầy đó dạy môn đó, chẳng có gì đổi mới, chẳng chịu cập nhật gì hết, vẫn cách dạy như vậy. Điều này làm cho sinh viên rất nhàm chán và mất rất nhiều lòng tin vào thầy cô nữa. Em cảm thấy rất chán nản khi Việt Nam mình vẫn còn nhiều thầy cô như vậy.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.